مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٢٩ - اصالت نیروی فکری و اخلاقی

مرحله تاریخی لزوماً نسبت به مرحله قبل از خود کاملتر بوده باشد. نظر به اینکه عامل اصلی این حرکت انسان است و انسان موجودی مختار و آزاد و انتخابگر است، تاریخ در حرکت خود نوسانات دارد؛ گاهی جلو میرود و گاهی به عقب برمیگردد، گاه به راست منحرف میشود و گاه به چپ، گاهی تند میرود و گاهی کند و احیاناً برای مدتی ساکن و راکد و بیحرکت میماند. یک جامعه همچنانکه تعالی مییابد انحطاط پیدا میکند. تاریخ تمدنهای بشری جز یک سلسله تعالیها و سپس انحطاطها و انقراضها نیست. در عین حال همچنان که توین بی مورخ و دانشمند شهیر معاصر گفته است: «انحطاط تمدنها امری اجتنابناپذیر نیست، ولی تاریخ بشریت در مجموع خود یک خط سیر تکاملی را طی کرده است».

به سوی آزادی از جبر طبیعت و اجتماع

ز. سیر تکاملی بشریت به سوی آزادی از اسارت طبیعت مادی و شرایط اقتصادی و منافع فردی و گروهی، و به سوی هدفی بودن و مسلکی بودن و حکومت و اصالت بیشتر ایمان و ایدئولوژی بوده و هست.

اراده بشر ابتدایی بیشتر تحت تأثیر محیط طبیعی و محیط اجتماعی و طبیعت حیوانی خودش شکل گرفته و متأثر شده است، ولی اراده بشر مترقی در اثر تکامل فرهنگ و توسعه بینش و گرایش به ایدئولوژیهای مترقی تدریجاً از اسارت محیط طبیعی و اجتماعی و غرایز حیوانی آزادتر شده و آنها را تحت تأثیر قرار داده است.

ماهیت جهاد

ح. جهاد و امر به معروف ماهیت انسانی دارد نه طبقاتی.

اصالت نیروی فکری و اخلاقی

ط. نیروی اقناع فکری یعنی نیروی برهان و استدلال اصالت دارد. به عبارت دیگر، وجدان بشر چه از نظر فکری و چه از نظر گرایشهای متعالی انسانی نیرویی است اصیل و احیاناً حاکم بر مقتضیات مادی.