مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٢١ - اصلاحات

لازم تکامل جامعه بشری است و عامل مبارزه انسان است، پس جهاد یعنی مبارزه نو با کهنه به هر حال مقدس است؛ یعنی کهنه از آن جهت که کهنه است و از میان بردن وی جامعه را به سوی تکامل پیش میبرد استحقاق نابودی دارد نه از آن جهت که متجاوز است و دفع تجاوز مشروع و مقدس است. علیهذا طبق این منطق ضرورتی نیست که دفاع و جلوگیری از تهاجم در کار باشد تا مبارزهای مشروع تلقی شود.

ایجاد نابسامانیها

نه تنها مبارزه نو با کهنه مشروع و مقدس است، هر جریان دیگر نیز که مقدمات انقلاب را فراهم و تکامل را تسریع نماید مشروع و مقدس است، از قبیل ایجاد نابسامانیها برای ایجاد نارضاییها و توسعه شکافها و داغتر و پیگیرتر شدن مبارزهها، زیرا چنان که گفتیم تکامل در گرو این است که ضدی به صورت انقلابی و جهشوار به ضد خود تبدیل شود و تنها راه این تبدیل، کشمکش درونی اضداد است و تا شکاف به آخرین حد توسعه نرسد و کشمکش به آخرین مرحله که مرحله غلیان است منتهی نشود تبدل صورت نمیگیرد. پس هر چیزی که شکاف را وسیعتر نماید موجب تسریع تحول جامعه از مرحلهای به مرحله عالیتر است و چون ایجاد نابسامانیها چنین نقشی میتواند داشته باشد پس طبق این منطق مشروع و مقدس است.

اصلاحات

متقابلًا اصلاحات جزئی، گامهای التیام بخش و تسکین آلام اجتماع، خیانت و تخدیر و نارواست، سنگ در راه تکامل انداختن و در صف دشمنان تکامل وارد شدن است، زیرا گامهای اصلاحی و التیام بخش، شکاف را- ولو به طور موقت- کمتر میکند، از ناسازگاریها میکاهد و کمتر شدن شکاف و کاهش ناسازگاریها آهنگ مبارزه را کند میکند؛ کند شدن آهنگ مبارزه موجب تأخیر موعد جهش و انقلاب میگردد و تأخیر انقلاب مساوی است با توقف بیشتر جامعه در مرحله پیشین و عقب افتادن تکامل.

اینها نتایجی است که از بینش ابزاری تاریخ گرفته میشود.