مقدمتا باید عرض کنم که امروز اصطلاحی رایج شده است که این اصطلاح نباید ما را به اشتباه بیندازد. امروز وقتی میگویند «اصلاح» یعنی سامان دادنهای آرام تدریجی غیر بنیادی، ولی وقتی میخواهند بگویند تغییرات بنیادی میگویند انقلاب. آیا در اصطلاح اسلامی هم وقتی میگویند «اصلاح» مقصود همین است؟

نه، در اصطلاح اسلامی وقتی گفته میشود اصلاح، نقطه مقابل افساد است، اعم از آن که تدریجی و ظاهری و به اصطلاح عَرَضی باشد یا بنیادی و جوهری.

کلیات هدفهای اسلامی در بیان علی علیه السلام :

١. بازگشت به اسلام راستین

میگوید هدف اول ما این است: لِنَرُدَّ الْمَعالِمَ مِنْ دینِک. سید جمال میگفت بازگشت به اسلام راستین که در واقع ترجمه فارسی همین جمله است. سنتهای اسلامی هر کدام نشانههای راه سعادت است، معالم دین است، علامتهای راه رستگاری است که با این علامتها باید راه سعادت و تکامل را پیمود. خدایا! ما میخواهیم این نشانهها را که به زمین افتاده و رهروانْ راه را پیدا نمیکنند، اسلامِ فراموششده را باز گردانیم.

٢. اصلاح چشمگیر در شهرها

وَ نُظْهِرَ الْاصْلاحَ فی بِلادِک. خیلی جمله عجیبی است! «نُظْهِرَ» یعنی آشکار کنیم.

اصلاح نمایان و چشمگیر، اصلاحی که روشن باشد، در شهرهایت به عمل آوریم.

آنقدر این اصلاح، اساسی باشد که [تشخیص آن] احتیاج به فکر و مطالعه نداشته باشد، علائمش از در و دیوار پیداست؛ به عبارت دیگر سامان به زندگی مخلوقات تو دادن، شکمها را سیر کردن، تنها را پوشانیدن، بیماریها را معالجه کردن، جهلها را از میان بردن، اقدام برای بهبود زندگی مادی مردم، زندگی مادی مردم را سامان دادن. علی علیه السلام همچنین در نامهای که به مالک اشتر نوشته است وقتی که هدفهای او را برای حکومت ذکر میکند که تو چه وظیفهای داری، از جمله میگوید: وَ اسْتِصْلاحَ اهْلِها وَ عِمارَةَ بِلادِها [١] انسانها را اصلاح کنی و شهرها را عمران نمایی.

٣. نجات مظلومان

هدف سوم: فَیأْمَنَ الْمَظْلومونَ مِنْ عِبادِک. آنجا که رابطه انسان با انسان رابطه ظالم و

[١]. نهجالبلاغه، نامه ٥٣.