ریحانة الادب فی تراجم المعروفین بالکنیه او اللقب - مدرس تبریزی، محمدعلی - الصفحة ١٦٨ - متقدمين
رويّيه تكلّم كردهاند و بفاصله ده و دوازده سطر از كلمات او استكشاف توان نمود كه متقدّمين، عرب جاهليّت و هم عرب اوائل اسلام است كه هردو دوره را ديدهاند (و بالمقابلة متأخّرين اشخاص بعد از آن دوره ميباشند) چنانچه بعد از مراجعه بآخر كتاب مطول معلوم خواهد شد. اصل مقصود ما از نقل كلام مطول اثبات اين است كه ملا سعد حدّ وسط متقدّمين و متأخّرين نيست (چنانچه قاموس الاعلام گفته) زيرا كه خودش اين دو كلمه را مذكور داشته و استعمال كرده است.
اين جمله موافق اصطلاحات عامّه بوده اما در اصطلاح خاصّه بنوشته تنقيح المقال، متقدّمين عبارت از كسانى است كه پيش از محقّق و علّامه بودهاند و متأخّرين هم بعد از ايشان و متأخرين متأخرين هم بعد از زمان صاحب مدارك است. از بعضى از اجلّه هم مسموع گرديد كه حدّ وسط علّامه حلّى است كه پيش از او را متقدّمين و بعد از او را متأخّرين نامند لكن اين دو عبارت در كلمات خود علّامه نيز در كار است. از همه اين اختلافات استظهار ميشود كه اصطلاح مضبوطى در بين نيست و چنانچه مذكور داشتيم از امور نسبيّه بوده و هركس مقاربين زمان خود را كه بنظر خودش نزديكتر باو ميباشد متأخّرين و كسانى را كه بنظر خود دورتر از عهد او بودهاند متقدّمين ناميده است بلى غالبا علماى پيش از زمان شيخ طوسى (متوفى بسال ٤٦٠ ه ق- تس) را متقدّمين و بعد از او را متأخّرين نامند و اظهر همين معنى است و در صورت اطلاق و نبودن قرينه و اصطلاح مخصوص، همين معنى را اراده نمايند و از كلمات ديباچه امل الآمل نيز همين معنى را استظهار توان نمود.
مترجم- آقا هادى
- مازندرانى است كه در ضمن شرح حال پدرش ملّا محمد صالح تحت عنوان مازندرانى نگارش داديم.
متطبب-
لقب رجالى على بن محمد و محمد بن ابى طيفور و بعضى ديگر است.
متقدمين-
فوقا در ضمن عنوان متأخرين نگارش داديم و مراجعه بدانجا نمايند.