نيز به تصدى مقام فتوا رغبتى نشان نمى‌دادند، در بالاترين مراتب جاى دارند. وى سپس ياد آورى مى‌كند كه برخى فقيهان بزرگ همچون امامان چهارمذهب اهل سنّت، نه تنها پيش گامان فقه و اجتهاد بودند، بلكه در كسب علوم آخرت نيز سرآمد عصر خويش به شمار مى‌آمدند. آنگاه با نقل حكاياتى پيرامون عبادت، زهد و تقواى هريك از ائمّه اربعه، اين باب را به پايان مى‌رساند. (٧)

غزالى در بخش‌هاى ديگر كتاب احياء علوم الدين، فقه را علمى دنيوى مى‌خواند و فقيهان را در كنار عالمان دنيا مى‌نشاند. در كتاب ذمّ الدنيا و در مقام بيان حقيقت دنيا و شغل‌هاى دنيوى، مهمترين حاجت‌هاى انسان را سه چيز مى‌داند: خوراك، پوشاك و خانه. و اصول پيشه‌ها و صناعاتى كه آدمى را در رفع آن حاجات يارى مى‌كنند پنج صنعت ذكر مى‌كند: كشاورزى، دامدارى، شكار، دوزندگى و بنّايى. پيشه ورانى كه بدين شغل‌ها اشتغال مى‌ورزند به آلاتى محتاج مى‌شوند كه پديد آمدن شغل‌هاى تازه‌اى را چون درودگرى، آهنگرى و چرم گرى ايجاد مى‌كند. از سوى ديگر انسان كه موجودى اجتماعى است، ابتدا با همسر و فرزندان و سپس با ساير مردم، حياتى جمعى را بنا مى‌نهد و چون هيچ كس از عهده رفع جميع حاجات ضرورى خويش بر نمى‌آيد، تقسيم كار لازم مى‌آيد. كشمكشى كه ميان همسران در درون خانه و در ميان پيشه وران و شهروندان در بيرون از خانه پديد مى‌آيد، شغل‌هاى تازه‌ترى را پديد مى‌آورد. بنابراين، از يك سو شغل مهندسى و مسّاحى متولّد مى‌شود تا كشاورزان را در رفع خصومت‌هاى زمينى و آبى يارى دهد و از طرفي ديگر محتسبان و داروغگان پديد مى‌آيند تا دست راهزنان ومتجاوزان را ببندند و از سوى ديگر فقه و فقيهان ظاهر مى‌شوند تا قانون و حدود الهى رفتار اجتماعى انسان‌ها را مشخص كنند. (٨)

(٧) غزالى، ابو حامد محمد بن محمد (متوفّى ٥٠٥)، احياء علوم الدين، ج١، ص٢٠ ـ ٣٣. دارالقلم، چاپ سوم، بيروت. براى آگاهى از رأى غزالى دراين خصوص و ديدگاه‌هاى ديگر او در كتاب احياء علوم الدين مراجعه شود به: سروش، عبدالكريم، دائرة المعارف بزرگ اسلامى، ج٧،ص١٣٨، مركز دائرة المعارف، تهران، ١٣٧٥، مقاله «احياء علوم الدين».
(٨) همان، ج٣، ص٢١٣ ـ ٢١٥.