فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٧٤ - بررسى موضوع شناسى بيع دين سيدعبدالحميد ثابت
در مورد حكم بيع دين به دين توجه مىكنيم. در يك مورد، در اين زمينه گفته شده است:
بيع دين حالّ به دين حال جايز نيست و بيع دين حال نسيئةً (كه بيع دين حال به مضمون است ) نيز حرام است؛ زيرا بيع دين به دين است. (١١٥)
در موردى ديگر آمده است:
بيع دين حال يا مؤجل به دين حال در معامله با مديون يا غير مديون صحيح و جايز است. (١١٦)
در بيان ذيل در اين زمينه مىخوانيم:
بيع دين به دينى ديگر صحيح نيست همچنان كه بيع دين نسيئةً نيز صحيح نيست. (١١٧)
همين بيان در متنى ديگر نيز آمده و براى آن، موارد هشتگانهاى شمرده شده و مورد بررسى قرار گرفته است كه اين هشت مورد در ذيل آمده است:
١. بيع دين مؤجل با دين مؤجل.
٢. بيع مضمون مؤجل با مضمون مؤجل.
٣. بيع دين مؤجل با عين.
٤. بيع دين مؤجل حال با عين.
٥. بيع دين حال با مؤجل حال.
٦. بيع دين مؤجل حال با مضمون حال.
٧. بيع دين مؤجل حال با مضمون مؤجل.
٨. بيع دين يكى بر ديگرى با دين ديگرى بر او. (١١٨)
البته قبلا يادآور شديم كه صور متصور در اين مسأله بسيار زياد است كه كامل آن، در
(١١٥) الحسن بن يوسف بن مطهر الحلى، پيشين، ج ٥، صص ٣٨٩ و ٣٨٨.
(١١٦) الشهيد الثانى، پيشين، ج ٤، صص ٢٣ ـ ١٩.
(١١٧) الكركى المحقق الثانى، پيشين، ج ٥، صص ١٩ و ١٨.
(١١٨) سيد محمد جواد الحسينى العاملى، پيشين، ج ٥، صص ٣٠ و ٢٩.