فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٤٩ - بررسى موضوع شناسى بيع دين سيدعبدالحميد ثابت
٢. حق عينى متضمن حق تقدم براى مالك آن است.
٣.حق عينى متضمن حق تعقيب است.
٤. دين هميشه مورد ضمانت است و در صورت مرگ مديون، دين به عهده وراث يا حاكم شرع است.
٥. دين بر خلاف عين، ريسك ندارد.
٦ . عين، مستقيم يا غير مستقيم، مىتواند منشأ ارزش افزوده بوده و از اين جهت، زايندگى داشته باشد.
چنان كه مشخص گرديد، از نظر فقهى و حقوقى، يكى از انواع مال، دين به حساب آمده است.
در خصوص مال دانستن دين، اشكالاتى مطرح گرديده است، از جمله اين كه دين (يا كلى در ذمه) معدوم است و بنا بر اين قابل ملكيت نيست و چون قيد «در ذمه» را دارد، قابل تحقق در خارج نمىباشد و در نتيجه دين،اصولا نمىتواند قابل معامله و مبادله باشد.
حضرت امام(ره) با بيان اشكالات فوق، در جهت تثبيت دين به عنوان يك مال، چنين جواب مىدهد:
ملكيت عرض خارجى نيست بلكه از اعتبارات عقلائيّه است و لذا مانعى از اعتبار كردن آن در يك موضوع اعتبارى ديگر وجود ندارد. دين يا كلى در ذمه، معدوم مطلق نيست بلكه موجود به وجود اعتبارى است و اين موجود اعتبارى گاهى در ذمه و گاهى در خارج از ذمه، اعتبار مىشود و با اين وصف و داشتن موجوديتى اعتبارى، عقلا آن را ملك و مملوك لحاظ مىكنند. (٤١)
(٤١) والجواب فى الجميع هو التشبث بان الملكية ليست من الاعراض الخارجية بل من الاعتبارات العقلائية ولامانع من اعتبارها فى موضوع اعتبارى آخر، والكلى فى الذمة و كذا ساير الامثلة ليست معدومة مطلقاً حتى فى الاعتبار، بل هى موجودات اعتبارية، مورد اعتبارها قد يكون فى الذمة و قد يكون فى خارجها و مع موجوديتها يعتبرها العقلاء ملكاً و مملوكاً. امام خمينى(ره)، پيشين، ج ١، صص ١٨ و ١٧.