فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٦٨
است. (٧) با توجه به جهت دوم درمناقشه پيشين اين ادعا از اساس باطل است. با اين توضيح بعيد نيست كه ضبط عيسى ناشى از سهو قلم بوده است.
اما در باره كنيه، مناسب تر با نام ايشان همان ابو محمد است نه ابوعلى؛ چنان كه اين احتمال نيز مىرود كه ايشان داراى چند كنيه بوده است. (٨)
لقب ابن ابى عقيل
معروف در ضبط لقب و شهرت ايشان«عُمانى» است. (٩) به ضم عين و تخفيف ميم، «عمانى» منسوب به «عمان» كشور معروف است. (١٠) اما صاحب رياض آن را با تشديد ميم (عمّانى) ذكر كرده و اين ضبط را به مشهور نسبت داده است. (١١) صاحب اعيان الشيعه اين انتساب را بعيد مىداند؛ زيرا هيچ يك از علما آن را با تشديد ضبط نكرده اند. (١٢)
اما وجه اشتهار ايشان به «حذّاء» روشن نيست. آيا اين لقب خانوادگى ايشان بوده است يا آن كه كفّاشى در آغاز زندگى، شغل وى بوده يا نسبت به محل سكونت ايشان بوده است، چنان كه همين لقب به همين مناسبت بر برخى اطلاق شده است؟ (١٣)
طبقه و عصر ابن ابى عقيل
فقيه عمانى از فقهاى غيبت صغرا به شمار مىآيد؛ زيرا با بخشى از آن معاصر بوده است. از اين رو او را بايد ازطبقه سه فقيه محدث دانست؛ يعنى كلينى (م٣٢٩ق) ، ابن بابويه قمى پدر شيخ صدوق (م٣٢٩هـ) و ابن قولويه (م ٣٦٨ق). اين مطلب به روشنى از
(٧) رياض العلما،ج١،ص٢٠٥.
(٨) همان.
(٩) نك: ايضاح الاشتباه،علامه حلى،ص١٥٣،شماره١٩٣؛الكنى و الالقاب، ج١، ص١٩٩؛ رواشح السماويه،محقق داماد،ص٩٣؛اعيان الشيعه،ج٥،ص١٥٧.
(١٠) حموى در معجم البلدان،ج٤،ص١٥٠ مى گويد: عمان ـ به ضمن عين و سكون ميم و نون آخرـ اسم منطقه اى عربى در ساحل درياى يمن درشرق هجر، داراى شهرهاى زياد و پراز خرما و زراعت است.
(١١) رياض العلما،ج١،ص٢٠٦.
(١٢) اعيان الشيعه،ج٥،ص١٥٧.
(١٣) نك: فوائد رجاليه،ج٢،ص٢٢٣.