٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص

فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١١ - پيوند اعضاى مردگان مغزى محمدمهدى آصفى

نيست و اساساً اين مورد از موارد جريان قاعده نيست پس قاعده جارى نمى‌شود تا نوبت به تزاحم دو حكم برسد.

خلاصه، در موضوع قاعده لاضرر دو چيز منظور شده است: حكم مورد نظر ضررى باشد و در ارتفاع آن حكم امتنانى وجود داشته باشد. با منتفى شدن يكى از اين دو شرط موردى براى جريان قاعده لاضرر باقى نمى‌ماند.

در اين جا ابهامى در مورد رفع حكم حرمت اضرار به غير به قاعده لاضرر پيش مى‌آيد و آن اين كه قاعده لاضرر همان طور كه احكام تكليفى را برمى‌دارد، احكام وضعى را نيز برمى‌دارد. قاعدتاً همان طور كه حرمت اضرار به غير برداشته مى‌شود، ضمان هم كه يك حكم وضعى است، بايد برداشته شود، و در اين صورت اضرار به غير نه حرمت دارد و نه ضمان.

جواب: ضمان، حكمى است كه در مورد ضرر وارد شده و حديث لاضرر نمى‌تواند آن را بردارد. چنان كه مثلا حكم وجوب جهاد، همراه با ضرر است اما حديث لاضرر نمى‌تواند آن را بردارد و حكم تشريعى خمس و زكات نيز متضمن ضررند ولى نمى‌توان آنها را با قاعده لاضرر رفع كرد.

فرض سوم: ضرر در آغاز متوجه ديگرى بوده ولى مى‌تواند ضرر را از او دفع نموده متوجه خود سازد؛ مثل اين كه در آغاز سيل متوجه خانه ديگرى باشد، در اين جا آيا واجب است با متوجه كردن سيل به خانه خودش، ضرر را از ديگرى دفع كند؟ و نيز مانند اين كه ظالمى او را مجبور كند كه به ديگرى ضرر برساند و او را تهديد كند كه اگر به ديگرى ضررنرسانى به خودت ضرر مى‌رسانم مثلا او را به غارت اموال ديگرى مجبور كند و تهديد كند كه در صورت اجرا نكردن اين دستور، اموال خودت را غارت خواهم كرد، در اين جا آيا براى او ضرر زدن به ديگرى جايز است اگر چه ضرر متوجه به خود، به مراتب كمتر از ضرر به ديگرى باشد؟ چنان كه شيخ انصارى و اكثر فقها برآنند و يا اين كه مقايسه بين دو ضرر و اختيار ضرر كمتر لازم است؟ چنان كه برخى از محققان اين نظر را پذيرفته‌اند.

مسأله مورد بحث از همين نوع است؛ زيرا در آغاز خطر و ضرر به شخص مريض متوجه شده است، ليكن مكلف زنده مى‌تواند با بخشيدن عضو مورد نياز مريض در زمان