٢. به دليل قاعده لاضرر كه حكم ضررى را رفع مى‌كند، حكم به وجوب دفعِ ضرر از ديگرى ـ به فرض ثبوت آن ـ و نيز حكم به وجوب رفع ضرر از ديگرى با تحمل ضرر از طرف او مرتفع مى‌شود.

به همين دليل شيخ انصارى در مكاسب و در رساله نفى الضرر قول به جواز ضرر رساندن به ديگرى را پذيرفته است در صورتى كه ظالم وى را به آن مجبور كند اگر چه ضررى كه به آن تهديد شده به مراتب كمتر از ضررى باشد كه به آن اجبار شده است، تا چه رسد به جايى كه ضررى كه به آن تهديد شده بيشتر از ضررى باشد كه به آن اكراه شده است، مگر در قتل، به دليل «لا تقيّة في الدم».

نقد و مناقشه: اين نظريه خالى از ضعف و ايراد نيست. ما ديدگاه خود را ضمن چند نكته بيان مى‌كنيم:

١. بدون اشكال فريادرسى از گرفتاران و نجات جان مسلمانان از خطر و زيان‌هاى سنگين، واجب است، اگر چه اين زيان به حدّ هلاكت نرسيده باشد.

روايات در اين زمينه فراوان است ودر باب‌هاى مختلف، تحت عناوين متعدّد، پراكنده است؛ مانند وجوب فريادرسى مسلمانان و وجوب يارى مسلمانان در بلاها البته در صورتى كه ضرر بزرگ باشد و نيز وجوب نجات آنها از خطرهايى كه به آنها روى كرده است؛ خواه ضررها و خطرها متوجه فرد باشد يا گروه.

اين نصوص دلالتشان در وجوب، واضح است؛ مانند قول معصوم(ع):

من سمع رجلا ينادى يا للمسلمين فلم يُجبه فليس بمسلم. (٦)

(٦) روايات وارده در زمينه وجوب دفع و رفع ضرر از مؤمن حتى در صورتى كه به مرز هلاكت و خون نرسيده، فراوانند و در سراسر ابواب فقه و حديث پراكنده‌اند و اكنون مجال جمع آورى و ذكر و