در پايان و در بخش پنجم، به برخورد قرآن با مسأله و موضوع دين پرداخته شده و در اين زمينه، اهميت و جايگاه دين و معاملات بر اساس آن مشخص گرديده و به خصوص نحوه تلقّى قرآن تا حدودى آشكار شده است.

ضمنا ًدر دو ضميمه و به صورت جداگانه، مستندات روايى در يك دسته بندى ويژه (به همراه بررسى مختصر آنها) و نيز نمودار كامل معاملات كه نشان دهنده نوع هر يك و حكم شرعى مربوط در نظر مشهور مى‌باشد (با نمادها و علايم اختصارى، و به همراه توضيحات لازم و كافى) ارائه گرديده است.

١. مقدمه

١ـ١. گستردگى ديون و اهميت بيع دين

جهان در عصر كنونى مملو از ديون و بدهى‌ها است و دليل آن شجاعت مردم نسبت به زندگى بالاتر از سطح امكاناتشان است . (١)

امروزه درجهان، ديون و بدهى‌ها، تمامى افراد، بنگاه‌ها و حكومت‌ها را در همه ابعاد زندگى در بر گرفته است. در اين خصوص، موريس آليه مى‌گويد:

اقتصاد جهانى امروزه بر اهرم‌هاى چشمگير بدهى‌ها و ديون قرار دارد...و در گذشته هرگز چنين سابقه‌اى از جهت گستردگى بدهى و دين ديده نمى‌شود. (٢)

(١) رفيق يونس المصرى و محمد رياض الابرش، الربا و الفائدة، دراسة اقتصادية مقارنة، الطبعة الاولى، سوريه، دمشق، دارالفكر، ١٤١٩ هـ.ق، ١٩٩٩ م، ص ٤١.
(٢) همان، ص ٤٦.