فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٥٣ - بررسى موضوع شناسى بيع دين سيدعبدالحميد ثابت

تعريف ديگرى براى دين از سوى جمهور فقهاى شافعيه و مالكيه و حنابله طرح شده كه چنين است:

هر مالى كه به ذمه تعلق گيرد و ناشى از سببى از اسباب مقتضى ثبوت آن در ذمه باشد. (٥٤)

تعريف سومى براى دين نيز گفته شده است:

دين حق لازمى است كه بر ذمه تعلق گرفته است. (٥٥)

بعضى در مورد اين تعريف چنين گفته‌اند:

دين با اين تعريف، غير از مال، شامل حقوق غير مالى مانند نماز قضا نيز مى‌شود. (٥٦)

آنچه در مورد تعاريف دين، بيان گرديد، در متن ذيل به طور جامع مورد اشاره قرار گرفته و جنبه‌هاى مختلفى از آنها را مورد بحث قرار داده است:

فقها كلمه دين را به دو اعتبار اطلاق مى‌كنند: ١. به اعتبار تعلق، ٢. به اعتبار مضمون و محتوى.

به اعتبار تعلق، دين را در برابر عين مى‌دانند.

عين هر چيز معين و مشخص است مثل خانه اما دين هر چيز نقد يا غير نقد ثابت در ذمه است بدون اين كه معين و مشخص باشد. لذا معين، در ذمه مستقر نمى‌شود و آنچه در ذمه باشد، معين نيست . بنابراين اساس فرق دين و عين در تعلق آنهاست؛ زيرا دين متعلق به ذمه مديون است و وفا به آن، با دادن هر مال مثلى از جنس دين مورد التزام است برخلاف عين كه حق، به ذات آن تعلق دارد و وفا به آن، صرفاً با اداى خودِ آن عين است.

به اعتبار محتوى، دين را به دو معنا به كار مى‌برند: يكى معناى اعم و ديگرى معناى