كتاب تبصرة‌العارف و نقدالزائف را نگاشت و در آن استدلال شيعه و ردّ ديدگاه‌هاى مخالفان و پاسخ از اشكال‌هاى آنان در احكام را آورده است. البته پديده مناظره و مقارنه ميان ديدگاه‌ها در شهرى مثل بغداد كه بستر مذاهب و مكاتب مختلف و نگرش‌هاى فقهى و كلامى و فلسفى بوده، امرى طبيعى به نظر مى‌رسيد و طبيعى بود كه علماى شيعه ضرورت مقارنه فقهى را دريابند تا در سايه آن تصويرى روشن و شفاف از مذهب اهل بيت(ع) ارائه دهند و با مقارنه آن با آراى ساير مذاهب فقهى ضمن شناساندن اين مذهب، اصالت و برترى آن را بر ساير مذاهب نشان دهند. ابن جنيد پيشگام و بنيان‌گذار چنين نگرشى بوده است.

جايگاه فقه ابن جنيد

گستردگى و فراگيرى فنون و دانش‌هاى مختلف نشانه بارز ميراث علمى ابن جنيد است. ميراث فقهى او نيز از اين جهت از گستردگى و بهره زيادى برخوردار است؛ به گونه‌اى كه نگاشته‌هاى فقهى او كه گاه يك دوره كامل فقه را و گاه يك موضوع خاص را در بر مى‌گيرد، به نوزده كتاب مى‌رسد. كتاب‌هاى استدلالى تهذيب‌الشيعه و المختصر الاحمدى در صدر كتاب‌هاى او قرار دارند. كتاب بيست جلدى نخست در حقيقت در ميان فقه قدما تنها مجموعه فقهى گسترده كه در نوع خود منحصر است به شمار مى‌رود، هر چند مسلك او ـ به جهت عمل به قياس ـ از سوى طبقه فقهاى معاصر او با اقبال رو به رو نشد بلكه از سوى بسيارى از آنان با اعراض دامنه‌دارى مواجه شد و آنان به همين جهت كتاب‌هايش را رها كردند.

بارى سيد مرتضى در مواردى از كتاب انتصار به ديدگاه‌هاى او و در برخى موارد به مخالفت او با اجماع اشاره كرده و اين مخالفت را مخلّ اجماع ندانسته است؛ زيرا اين اجماع قبل و پس از ابن جنيد وجود دارد. (٥٨) همچنين در مواردى از كتاب انتصار و

(٥٨) ر.ك: انتصار، ص ٧٨، ٨١، ٨٣، ٢٢٧، ٢٣٦.