فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٣٧

دو دانش حديث و اصول پديد آمده است.

توجيه سوم: ابن جنيد به قياس عمل نمى‌كرد و امكان دارد انتساب ابن جنيد به عمل به قياس براى اين باشد كه او در كتاب بزرگ فقهى خود به شيوه اماميه و شيوه مخالفان استدلال مى‌كرده است. گفتار شيخ در عده ـ هر چند به نام او تصريح ندارد ـ به اين مطلب اشاره دارد. آن جا كه شيخ مى‌كوشد نشان دهد فقهاى اماميه به اخبار آحاد عمل مى‌كردند و از آن به دست مى‌آيد كه چون عمل به قياس نزد مذهب اماميه ممنوع بوده است، هرگز به آن عمل نمى‌كرده‌اند و اگر كسى از عالمان شيعى در برخى از مسائل از باب احتجاج بر خصم و مخالفان به قياس عمل مى‌كرد هر چند اعتقادش به قياس معلوم نمى‌شد، گفتارش را مردود دانسته و به انكار رأى و تبرى جستن از او بر مى‌خاستند. (٣٧)

آن گاه اين توجيه كننده براى اثبات نا صواب بودن اين نسبت به ابن جنيد به اين امر استشهاد كرده كه از جمله كتاب‌هاى او كتاب كشف‌التمويه والالتباس على أغمار الشيعه فى امرالقياس است. شيخ ابو على حائرى (٣٨) و خوانسارى (٣٩) اين توجيه را ارائه كرده‌اند و سيد بحرالعلوم طباطبايى آن را محتمل دانسته اما از آن عدول كرده و بنا به گفته علامه مامقانى وى آن را ضعيف شمرده است. (٤٠)

اين توجيه نسبت به دو توجيه پيشين به واقعيّت نزديك‌تر است؛ زيرا به توجيه منطقى و منشأ حل مشكل متكى است. اين توجيه را مى‌توان به صورت طبيعى در كتاب تهذيب الشيعة الى أحكام‌الشريعه كه در آن ديدگاه‌هاى مخالف در هر مسأله را طرح كرده، انعكاس يافته است؛ زيرا ابن جنيد كوشيده در هر مسأله‌اى به مقتضاى شيوه مخالفان كه به امثال قياس ـ كه از نظر ما مردود است ـ استدلال مى‌كنند، كمك گيرد و اين كار باعث اشتباه