واضح و قاطع بر مثل هم بودن هر قطعه اسكناس ١٠٠٠ تومانى با دو قطعه اسكناس ٥٠٠ تومانى اين است كه هر روز هزاران نفر، پول‌هاى درشت، مثل ١٠٠٠ تومانى را با پول‌هاى ديگر معاوضه مى‌كنند، و به تعبير عرفى پول را خرد مى‌كنند؛ بدون آن كه تفاوتى بين پول درشت و خرد ملاحظه كنند. در حالى كه در نظر عرف نه خريد و فروشى صورت گرفته و نه معامله ديگرى؛ بلكه عرف اين عمل را به عنوان خريد و فروش لغو دانسته و آن را فقط معاوضه و رد و بدل كردن دو ارزش مبادله‌اى مساوى و تبلور يافته در دو شى‌ء مى‌شمارد كه با صرف نظر از آن ارزش مبادله، آن دو شى‌ء هيچ‌گونه ارزشى ندارند.

بنا بر آنچه در تعريف مثلى و تحليل بالا گذشت، مى‌توان اظهار داشت كه از نظر عرف و عقلا پول كاغذى و اسكناس به اعتبار ارزش مبادله‌اى مثلى است؛ چه اين كه ارزش مبادله‌اى آن را صفت نسبى بدانيم و يا صفت ذاتى.

آنچه در اين بحث بايد به طور دقيق مورد ملاحظه قرار گيرد، اين است كه عنوان مثلى يك عنوان عرفى و عقلايى است نه شرعى. بنابراين وقتى از اين منظر به پول مى‌نگريم، به نظر مى‌آيد در طول يك سال (به عنوان مثال) اگر ارزش مبادله‌اى پول دچار كاهش خفيفى گردد، يعنى سطح عمومى قيمت‌ها مثلاً در حد دو درصد (٢ %) در كشورى همانند ايران افزايش يابد و جامعه با تورّمى برابر دو درصد مواجه گردد، عرف و عقلا اين مقدار تغييرات در ارزش مبادله‌اى را موجب تفاوت نمى‌دانند و يك اسكناس ١٠٠٠ تومانى را در پايان يك سال ـ با شرايط بالا ـ مثل اسكناس ١٠٠٠ تومانى ابتداى همان سال مى‌بينند. اما اگر در طول يك سال سطح عمومى قيمت‌ها ٥٠ درصد افزايش يابد، يعنى از ارزش مبادله‌اى پول ٥٠% كاسته گردد، آن گاه عرف و عقلا يك اسكناس ١٠٠٠ تومانى را در پايان يك سال، مانند اسكناس ١٠٠٠ تومانى ابتداى همان سال نمى‌شمارند.

بنابراين پول اعتبارى امروزى به حسب ارزش مبادله‌اى و قدرت خريد، مثلى مى‌باشد. (١٩)

با پذيرش امور فوق، مى‌توان اظهار داشت كه ادله ارائه شده براى اثبات اين كه

(١٩) ر.ك: احمدعلى يوسفى، ماهيت پول و راهبردهاى فقهى و اقتصاد آن، پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامى، چاپ اوّل، ١٣٧٦هـ.ش، ص ١٦٦ ـ ١٧٩.