جنيد ـ از لا به لاى نگاشته‌هاى اصولى و سبكى كه در فقه بنيان نهاده و در قواعد علم اصول فارغ از نگاه ابزارى بر نص روايات به آنها تكيه كرده است ـ زمينه را براى نخستين گام‌هاى اوليه پيدايش دورانى نو در فقه هموار ساخت. چنان كه شهيد صدر در تبيين ادوارى كه علم اصول با آن رو به رو بوده چنين توصيفى از ابن جنيد ارائه كرده و در توضيح نشانه‌هاى اين دوران چنين آورده است:

عصر مقدماتى دورانى است كه بذرهاى بنيادين علم اصول در آن ريخته شد. اين دوره با عصر ابن ابى عقيل و ابن جنيد آغاز و با دوران شيخ پايان مى‌پذيرد. (١٠٢)

او در جايى ديگر ابن جنيد را از پرچمداران اجتهاد و بنيان‌گذاران اوليه بذر علم اصول در فقه شيعه معرفى كرده است. (١٠٣) اما اوله و عناصر اصولى كه فقه او بر آنها تكيه داشت و اين عناصر در روند و غناى فقه او نقش داشته‌اند، با صرف نظر از كتاب و سنت عبارت اند از: اجماع، دليل عقلى، اصول عمليه، حجيت خبر واحد، تخصيص عام. به اختصار درباره هر يك از اين عناصر سخن خواهيم گفت:

اجماع: مقصود از اجماع نزد اماميه، اجماعى است كه كاشف از رأى معصوم(ع) باشد و از اين جهت بازگشت اجماع به سنت است. از نظر عالمان شيعه براى كشف نظر امام(ع) راه‌ها و ديدگاه هاى مختلفى وجود دارد و ديدگاه متقدمان در اين باره اجماع دخولى است. نگارنده در بررسى زندگانى ابن ابى عقيل عمانى و شيخ صدوق، در هيچ يك از آثار آنان به تمسك به اجماع برنخورد. به احتمال قوى اين استناد در ميراث فقهى پيشگامان فقهى ما همچون كلينى، على بن بابويه، ابن قولويه، جعفى و ساير فقها يافت نشود. شايد نخستين بار اين دليل به دست ابن جنيد در نتيجه تأثير پذيرى از ساير مذاهب فقهى كه در كشف اين دليل و استناد به آن و تطبيق آن در فقه بر ما پيشى داشته‌اند، در فقه اماميه وارد شده است. مذاهب عامه اجماع را در عرض ساير ادله به عنوان دليل مستقل

(١٠٢) همان، ص ٨٧.
(١٠٣) همان، ص ٧٩.