فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٥٩

احاديث فراوان دالّ بر آن، پرداخت را لازم نمى‌دانند نظير روايت صحيح حلبى:

از امام صادق(ع) سؤال شد: شخصى است كه زكات دريافت مى‌كند آيا زكات فطره بر عهده اوست؟ امام(ع) فرمود: خير. (٩٧)

اما استدلال ابن جنيد به اين آيه است: {قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَكَّى وَ ذَكَرَ اسْمَ رَبِّهِ فَصَلَّى} (٩٨) و دو روايت زراره و حلبى (٩٩) كه پرداخت فطريه را واجب كرده است.

اين گونه استدلال‌ها ناقص است؛ زيرا آيه دلالت بر وجوب ندارد و اگر هم دلالت داشته باشد با مفهوم خطاب است كه دليلى ضعيف است. اما روايات به جهت روايات مخالف وجوب، حمل بر استحباب مى‌شوند و از باب عمل كردن به دو دليل و حمل آن طبق برائت اصلى مى‌بايست بر استحباب حمل شود. (١٠٠)

نقش ابن جنيد در علم اصول

شيعه از آغاز غيبت يا از زمان پايان گرفتن غيبت صغرا و به صرف پايان يافتن نصوص روايات ذهنيت اصولى آنان به صورتى خاصّ گشوده شد و به بررسى عناصر مشترك اجتهاد روى آوردند و به دست فقيهان پيشگام نامورى همچون حسن‌بن ابى عقيل و محمدبن احمدبن جنيد اسكافى در سده چهارم گام‌هاى مؤثّرى برداشت و به سرعت دانش اصول به مرحله تصنيف و تأليف رسيد و شيخ محمدبن محمدبن نعمان ملقب به مفيد(م ٤١٣ ق) كتابى در اصول نگاشت كه همان خط سير فكرى، فقيهان پيش از خود همچون ابن ابى عقيل و ابن جنيد را دنبال كرده و در برخى از آرا آنان را به نقد كشيده است. (١٠١)

ابن جنيد در اصول آثارى دارد كه در شمار مؤلّفات او بر شمرديم. و به اين جهت ابن