فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٦١ - بررسى فقهى نظريههاى جبران كاهش ارزش پول(١) احمدعلى يوسفى
بدان جهت است كه عرف و عقلا در طول زمان به خاطر پيشرفت علوم و دقت بيشتر در امور جزيى از تسامحات خود كاسته و بر دقت خود مىافزايد؛ در نتيجه اوصافى از اشيا كه در سابق مورد رغبتش نبوده و مطلوبيتى براى وى نداشت، مرغوب و مطلوب واقع شده، در نتيجه بعضى از اشيا را كه در سابق مثلى نمىدانسته، مثل هم محسوب مىكند.
پول، مال مثلى يا قيمى؟
در خصوص مثلى بودن پولهاى فعلى، دو مطلب بايد روشن شود: نخست اين كه آيا اين پولها مثلى هستند؟ و ديگر آن كه در صورت مثلى بودن، در چه اوصاف و ويژگىهايى مثلى هستند؟
براى اين كه روشن شود كه پول مال مثلى است يا قيمى، يا اين كه اصلاً ماهيت سومى دارد، ما از دو جهت اين امر را پى مىگيريم: يكى با استفاده از نگاه تاريخى به پول و ديگرى از طريق تعريفى كه براى مثلى صورت گرفته است.
الف) مثلى بودن پول براساس نگاه تاريخى به آن
يكى از مطالبى كه لازم است هماره مورد توجه قرار گيرد، علت و نحوه وارد شدن شىء سومى در مبادلات ـ كه بعدها پول نام گرفت ـ مىباشد.
در زندگى ابتدايى، هر يك از كالاها و خدمات براساس كار و ميزان مطلوبيتى كه براى افراد داشت، نزد آنان از ارزشهاى مبادلهاى مختلفى برخوردار بود، ناهمگونى و ناهمسانى ارزشهاى مختلف انواع كالاها و خدمات، يكى از مشكلات عمده و اساسى هنگام معاملات پاياپاى بود. بنابراين به چيزى نياز بود كه در همسانسازى انواع ارزشهاى اقتصادى ناهمگون و ناهمسان به آنها كمك كند.
اين امر در صورتى امكان داشت، و در عين حال مشكلات مبادلات پاياپاى را حل مىكرد كه واحدهاى
مختلف پول عرفاً مثل هم باشند، وگرنه معيار سنجش متفاوت مىگرديد و امكان مقايسه ارزش مبادلهاى كالاها با ارزش مبادلهاى پول از بين مىرفت و