سازى و بررسى مسأله به صورت‌ها و حالت‌هاى مختلف آن است. مى‌توان ادعا كرد كه او با اين نگاشته‌ها بر نگاشته‌هاى معاصران خود، همچون رساله، هدايه، مقنع، مقنعه، نهايه و چه بسا در برخى از موارد بر مبسوط شيخ نيز پيشى گرفته است. ما اين عبارت از ابن جنيد را در بحث جهاد در كنار گفتار شيخ در مبسوط طبق نقل علامه از آنان در كتاب مختلف نقل مى‌كنيم. علامه مى‌نويسد:

شيخ مى‌گويد: اگر براى راهنما كنيزى از ساكنان قلعه(به عنوان پاداش) در نظر بگيرد و آن قلعه با اين شرط كه ساكنان قلعه از آنِ صاحب قلعه باشد به صورت مصالحه فتح شود و آن كنيز جزء ساكنان قلعه باشد به راهنما گفته مى‌شود: آيا به قيمت كنيز راضى هستى؟ اگر راضى شد مشكلى نيست و اگر نپذيرفت به صاحب قلعه گفته مى‌شود: آيا حاضرى كنيز را در برابر قيمت بدهى؟ اگر راضى شد كه مشكلى نيست و اگر نپذيرفت به صاحب قلعه گفته مى‌شود: به قلعه خود به همراه مردم باز گرد و صلح باطل مى‌شود؛ زيرا دو امر متضاد با هم جمع شده و جمع ميان آنها نيز ممكن نيست و به جهت تقدم حق راهنما، تقديم حق او واجب است.

ابن جنيد مى‌گويد: اگر مرد كافر عجمى (٧٢) مسلمانان را به سوى قلعه‌اى راهنمايى كند و مالكيت كنيز خاصى را بر آنها شرط كند، اما هنگامى كه به قلعه برسند با صاحب قلعه اين چنين مصالحه كنند كه قلعه بر آنها گشوده شود در برابر مسلمانان صاحب قلعه با ساكنانش را رها كنند و طبق اين شرط نيز عمل شود، از طرفى همسر صاحب قلعه همان كنيزى باشد كه آن مرد راهنما شرط كرده بود،دراين صورت اگر مسلمانان با صاحب قلعه پيش از قدرت بر آنها و بر ساكنان ان ،مصالحه كنند، صلح

(٧٢) «العلج» به معناى مردمى از كفار عجم است.(لسان العرب)