به هر حال تعاريف فقيهان براى مثلى و قيمى، هماهنگ با هم نيستند؛ ما به تعدادى از اين تعاريف كه مورد تأييد مى‌باشند، اشاره مى‌كنيم، آن گاه ضابطه مناسب مثلى و قيمى را ارائه مى‌دهيم.

اين تعاريف، به صفاتى اشاره دارد كه نتيجه آن، تساوى در ميزان رغبت و تمايل افراد به آن، درنتيجه تساوى در ماليت و قيمت آن مى‌باشد؛ به عبارت ديگر، شيئى مثلى است كه ميزان رغبت عرف نسبت به صفات موجود در افراد آن و مطلوبيت حاصل از آن افراد در نظر عرف و عقلا متفاوت نباشد.

ثمره و تبلور خارجى چنين امرى، تساوى در ماليت و قيمت مى‌باشد. برخى از محققان و فقيهان بزرگ معاصر، طرفدار اين نظريه هستند. ما به شمارى از گفتار آنان اشاره مى‌كنيم. آيت‌اللّه سيد محمدكاظم طباطبايى يزدى (ره) مى‌نويسد:

مثلى آن است كه افراد آن، داراى خصوصيات و ويژگى‌هايى باشند كه ميزان رغبت مردم نسبت به افراد آن و قيمت افرادش به واسطه آن خصوصيات و ويژگى‌ها اختلاف پيدا نكند. هر چيزى كه غالباً اين‌گونه باشد نه نادراً، آن شى‌ء مثلى است و اين مطلب به حسب زمان‌ها، مكان‌ها، و كيفيت‌ها، اختلاف پيدا مى‌كند. (١٥)

آيت‌اللّه سيد محسن حكيم(ره) هم دراين باره مى‌نويسد:

آنچه از تعاريف عالمان فقه، در مورد مثلى استفاده مى‌شود، اين است كه، مثلى آن شيئى است كه رغبت و تمايل مردم نسبت به افراد آن بر اثر صفات موجود در افراد آن، تفاوت پيدا نكند. (١٦)

مرجع محقق حضرت آيت‌اللّه تبريزى معتقدند:

(١٥) آيت‌اللّه سيد محمدكاظم يزدى طباطبايى (ره)، حاشيه مكاسب، انتشارات اسماعيليان. ص ٩٩.
(١٦) آيت‌اللّه سيد محسن حكيم (ره)، نهج‌الفقاهه (تعليق بر بيع مكاسب)، ج ١، چاپ علميه، نجف. ص ١٣٩.