تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٩١ - تفسير اگر در حديبيه جنگى روى مىداد

و فلسفه آن اشاره كرده، مى‌فرمايد:" آنها (دشمنان شما) كسانى هستند كه كافر شدند، و شما را از زيارت مسجد الحرام بازداشتند، و قربانيهاى شما را از اينكه به محل قربانگاه برسد مانع شدند" (هُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ صَدُّوكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ وَ الْهَدْيَ مَعْكُوفاً أَنْ يَبْلُغَ مَحِلَّهُ‌) [١] يك گناه آنها كفرشان بود، و گناه ديگر اينكه شما را از مراسم عمره و طواف خانه خدا بازداشتند، و اجازه ندادند كه شترهاى قربانى را در محلش يعنى مكه قربانى كنيد (محل قربانى براى عمره مكه است و براى حج سرزمين منى) در حالى كه خانه خدا بايد براى همه اهل ايمان آزاد باشد، و جلوگيرى از آن از بزرگترين گناهان است، همانگونه كه قرآن در جاى ديگر مى‌گويد:

وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ مَنَعَ مَساجِدَ اللَّهِ أَنْ يُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ‌:" چه كسى ستمكارتر است از آن كس كه مردم را از ذكر نام خدا در مساجد الهى باز دارد"؟! (بقره- ١١٤) اين گناهان ايجاب مى‌كرد كه خداوند آنها را به دست شما كيفر دهد و سخت مجازات كند.

اما چرا چنين نكرد؟ ذيل آيه دليل آن را روشن ساخته، مى‌فرمايد:" و اگر به خاطر اين نبود كه مردان و زنان با ايمانى در اين ميان بدون آگاهى شما زير دست و پا از بين مى‌رفتند و از اين راه عيب و عارى بدون اطلاع دامان شما را مى‌گرفت خداوند هرگز مانع اين جنگ نمى‌شد، و شما را بر آنها مسلط مى‌ساخت تا كيفر خود را ببينند" (وَ لَوْ لا رِجالٌ مُؤْمِنُونَ وَ نِساءٌ مُؤْمِناتٌ لَمْ تَعْلَمُوهُمْ أَنْ تَطَؤُهُمْ فَتُصِيبَكُمْ مِنْهُمْ مَعَرَّةٌ بِغَيْرِ عِلْمٍ‌) [٢]

[١]" معكوفا" از ماده" عكوف" به معنى منع از حركت و ماندن در يك محل است.

[٢] جواب" لو لا" در جمله بالا محذوف است، و در تقدير چنين مى‌باشد: لما كف ايديكم عنهم- يا- لوطئتم رقاب المشركين بنصرنا اياكم.