تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٣٥ - تفسير لحظهاى به آسمان بنگريد!

آرى آفرينش زمين از يك سو، گسترش آن (بيرون آمدن از زير آب) از سوى ديگر، پيدايش كوه‌ها كه ريشه‌هاى آن به هم پيوسته و همچون زرهى زمين را در برابر فشارهاى درونى و برونى و جزر و مدهاى حاصل از جاذبه ماه و خورشيد حفظ مى‌كند، از سوى سوم، و پيدايش انواع گياهان با آن همه عجائب و زيبائيها از سوى چهارم همگى دليل بر قدرت بى پايان او است‌ [١] تعبير به‌ مِنْ كُلِّ زَوْجٍ‌ اشاره به مساله زوجيت در عالم گياهان است كه در موقع نزول اين آيات هرگز به عنوان يك اصل كلى كشف نشده بود و بعد از قرنها علم و دانش بشر پرده از روى آن برداشت، و يا به معنى اصناف و انواع مختلف گياهان است، چرا كه تنوع در عالم گياهان فوق العاده زياد و حيرت‌انگيز است.

*** در آيه بعد نتيجه‌گيرى كرده، مى‌گويد:" همه اينها را به منظور بينايى و بيدارى بندگانى آفريديم كه مى‌خواهند به سوى ما باز گردند" و حق را دريابند (تَبْصِرَةً وَ ذِكْرى‌ لِكُلِّ عَبْدٍ مُنِيبٍ‌) [٢] آرى كسى كه قدرت بر آفرينش آسمانها با آن همه عظمت و زيبايى، و زمين با اينهمه نعمت و جمال و نظم و حساب دارد، چگونه نمى‌تواند مردگان را بار ديگر لباس حيات بپوشاند، و قيامتى بر پا كند؟ آيا اين قدرت عظيم خيره كننده دليل روشنى بر امكان معاد نيست!***

---

[١] در باره فوائد آفرينش كوه‌ها و همچنين گسترش زمين و زوجيت در عالم گياهان بحث مشروحى در سوره رعد جلد دهم صفحه ١١٣ به بعد (ذيل آيه ٣) داشتيم.

[٢]" تبصرة" مى‌تواند" مفعول له" بوده باشد، يا" مفعول مطلق" ولى احتمال اول مناسبتر است.

" ذكرى" نيز عطف بر آن است و همان معنى را مى‌بخشد.