حديث پژوهى - مهريزى، مهدى - الصفحة ٣٩٦ - ما و ميراث گذشته

سه. پالايش انتقادى‌

چهار. ساده سازى‌

يك. حفظ و نگهدارى‌

شناسايى، گردآورى، ترميم، تهيه فهرست‌ها و معرّفى، نخستين گام در حفظ و نگهدارى است. استفاده از فناورى نوين در نگهدارى و دردسترس گذاردن نسخه‌هاى خطّى، دومين گام است.

دو. تصحيح و احيا

پس از نگهدارى ميراث مخطوط، نوبت به تصحيح و احياى آن مى‌رسد كه خود، داراى دو مرحله ابتدايى و پيشرفته است.

مرحله ابتدايى احيا، همان است كه امروزه رونق بسيار دارد: خطّى‌ها به چاپى تبديل مى‌شوند، به همراه مقابله با تعدادى از نسخه‌ها و استخراج منابع و مصادر و البته اين‌گونه تصحيح، تنها به دست‌نوشته‌ها و يا چاپ شده‌هاى غير منقّح، اختصاص دارد.

پس از اين مرحله، نوبت به تصحيح اجتهادى يا انتقادى مى‌رسد. تصحيح اجتهادى و انتقادى كه امرى بس دشوار است و به خُبرويّت و احاطه و اشراف مصحّح بر آن حوزه از دانشْ منوط است، در گرو انجام اين كارهاست:

١. استوار سازى متن، فراتر از حصار نسخه‌ها؛

٢. نشان دادن سرچشمه‌هاى سخن در نوشته‌هاى پيشين و تعيين ميزان تأثيرپذيرى آنها از انديشه‌هاى متفكران متقدّم؛

٣. نشان دادن تأثيرپذيرى پديدآورنده اثر، از ديگر فرقه‌هاى اسلامى و يا ساير اديان و فرهنگ‌ها؛

٤. بررسى شرايط اجتماعى و فرهنگى شكل‌گيرى اثر، و عوامل مؤثر در فكر و