حديث پژوهى - مهريزى، مهدى - الصفحة ٣٠٧ - اينك نقد ما

٣. برخى معتقدند زنان در هويّت ذاتى، با مردان برابرند و عقل آنان به لحاظ كمّى و كيفى، تفاوتى با عقل مردان ندارد؛ ليكن خصوصيّات طبيعى زن از قبيل: كمى صبر و استقامت، تحمّل و بردبارى اندك و حافظه كم، مانع بروز اين قوّه خدادادى است.[١]

٤. برخى ديگر گفته‌اند: عقل، به دو نوع انسانى و اجتماعى منقسم مى‌شود كه زنان و مردان در عقل انسانى برابرند؛ امّا در عقل اجتماعى، مردان برترى دارند.[٢]

٥. استاد مصطفوى، تفاوت عقل زنان و مردان را ذاتى نمى‌داند، بلكه بر بُعد تجربى و اكتسابى عقل مردان تأكيد مى‌ورزد و مى‌فرمايد:

زن به افزايش عقل خويش، به آن اندازه كه مرد نيازمند افزايش آن است، نيازمند نيست؛ زيرا كه حيطه فعّاليتش محيط خانه است.[٣]

وى بر اين باور است كه:

عوامل رشد اين عقل و تجربه،... به حكم طبيعت و فرمان خالق طبيعت، بيش از زنان، دردسترس مردان است.[٤]

با اين تشتّت آرا در تفسير حديث يادشده، چگونه مى‌توان از كنار آن به آسانى گذشت؟! جالب است دانسته شود كه در باب شرح و تفسير اين حديث، چند كتاب مستقل نگاشته شده است.

مدافع نقصان عقل زن، نمى‌تواند به اجمال و ابهام بسنده كرده، بدون ردّ تفسيرهاى مخالف، به رأيى و نظرى پايبند شود. مگر روش فقيهانْ اين نيست كه اگر شواهدى روشن در تفسير حديثى نداشتند، آن را مسكوت مى‌گذارند و رأيى براساس آن، صادر نمى‌كنند؟

پنج. در بسيارى از روايات، از زنان عاقل سخن رفته و به ازدواج با زنان عاقل،

[١]. زن در نهج البلاغه، علايى رحمانى، ص ١٢٨.

[٢]. همان، ص ١٢٠.

[٣]. همان، ص ١٢١.

[٤]. همان، ص ١٢٠.