حديث پژوهى - مهريزى، مهدى - الصفحة ٤٠٣ - چهار نيازمندى ها

بازسازى ساير آثار ائمه، كارى لازم و بر زمين مانده است.

٢. اصول أربعمئة. مى‌دانيم كه در نوشته‌هاى ابن شهرآشوب و مؤلّفان پس از وى، تعداد اصول حديثى شيعه، «چهارصد» گفته شده و از اين ميان، در رجال النجاشى و الفهرست شيخ طوسى، از ٦٦ اصل، نام برده شده است.[١]

شيخ آقا بزرگ تهرانى، تعداد ١١٧ اصل را بر شمرده است‌[٢]

و در مقدّمه المعجم المفهرس لألفاظ أحاديث «بحار الأنوار»، به ١٢٢ اصل، اشاره شده است.[٣]

آنچه از اين اصول به طبع رسيده، شانزده اصل است. بازسازى ساير اصول، در روشن‌سازى منابع نخستينِ حديث شيعه بسيار مؤثّر خواهد بود.

٣. كتب رجال. آنچه امروزه از منابع رجالى شيعه در دسترس است، آثار قرن چهارم به بعد است. از دوره‌هاى پيشين، تنها كتاب الرجال بَرقى (م ٢٧٤ يا ٢٨٠ ق) برجاى مانده و كتاب الرجال ابن عُقده (م ٣٣٣ ق) نيز برحسب اعتراف شيخ طوسى، در كتاب الرجال وى، جاى گرفته است‌[٤]

كه البته قابل بازسازى است.

آنچه در اين‌جا رُخ مى‌نمايد، اين است كه دسترس نيافتن به كتب رجال گذشتگان، گاه، توهّم انقطاع و گسست از دوره‌هاى پيشين را به ذهن مى‌آورد كه توثيقات رجالى را با مشكل جدّى (حسّى نبودن) مواجه ساخته است و بازسازى مصادر كهن، اين توهّم را دفع مى‌كند و اشكال حسّى نبودن توثيقات نيز برطرف مى‌گردد.

آية اللَّه خويى اين اشكال را چنين طرح كرده است:

اگر گفته شود اخبار عالمان رجال از وثاقت و مدح، ناشى از گمان و اجتهاد

[١]. آشنايى با متون حديث و نهج البلاغه، ص ٨٣.

[٢]. الذريعة إلى تصانيف الشيعة، ج ٢، ص ١٣٥- ١٦٧.

[٣]. المعجم المفهرس لألفاظ أحاديث« بحار الأنوار»، ج ١، ص ٤٩- ٥٢.

[٤]. رجال الطوسى، ص ٢.