حديث پژوهى - مهريزى، مهدى - الصفحة ٤٠٠ - يك ضرورت و اهداف
در حوزه ميراث اسلامى، بويژه تاريخ اسلام، رواج دارد و البته هنوز گامهاى نخستين را پشتسر مىگذارد و ضوابط و اصول آن، تدوين نگشته و چنانكه بايد، به قلم نيامده است و شايد همين، سبب شده است كه رونق بايسته را نداشته باشد. اين بازسازى، در عرصه ميراث شيعى، حركتى بسيار كُند داشته و در بسيارى از مراكز علمى، پديدهاى شناخته شده نيست و بجز از سوى تنى چند از محقّقان كه دغدغههايى داشته و كارهايى را به ثمر رساندهاند، پيگيرى نشده است.
براى پرداختن به اين موضوع، بايد برخى از مباحث و محورها مورد كاوش قرار گيرد، از قبيل:
١. پژوهش در زمينه ضرورت و اهداف بازسازى متون مفقود،
٢. روش و چگونگى بازسازى،
٣. نقد و بررسى كارهاى انجام شده،
٤. تعيين حوزههاى نيازمند بازسازى.
يك. ضرورت و اهداف
بازسازى متون، مىتواند اهداف زير را دنبال كند:
١. آشنايى با افكار و انديشههاى مؤلّفان و صاحبان آثار،
٢. شناخت اوضاع علمى و فرهنگى دورههاى اسلامى،
٣. نشان دادن تطوّرات و فراز و نشيبهاى علمى،
٤. فراهم شدن شرايط تدوين تاريخ علوم اسلامى،
٥. كشف پيوندهاى علمى و فرهنگى ميان دورههاى اسلامى.
به نظر مىرسد كه يادكردِ اهداف، براى تبيين ضرورت اين حركت علمى كافى باشد. حديث پژوهى ؛ ج١ ؛ ص٤٠١
دو. روش و چگونگى بازسازى
روشن است كه اين حركت علمى، چون در آغاز راه است، با دشوارىهاى پرشمارى مواجه خواهد بود كه برخى محقّقان به آنها اشاره كردهاند.[١]
در كنار شناخت دشوارىها و بر پايه نقد و بررسى كارهاى انجام شده از اين نوع در جهان، مىبايد آييننامه و ضوابط بازسازى تدوين گردد تا بتوان به تمامى اهداف مورد نظر، دست يافت. به نظر مىرسد در تدوين هر آييننامه يا مجموعه ضوابط براى بازسازى متون، ضرورى است مراحل چهارگانه زير، منظور نظر قرار گيرد:
الف. اثبات اثر،
ب. انتساب اثر به نويسنده،
ج. جستجو و بازيابى،
و. تنظيم و چينش.
هر يك از اين مراحل، اصول و قواعد مخصوص به خود را دارد كه بايد منظورنظر قرار گيرد و- چنانكه اشاره شد-، بهترين بستر براى تدوين مجموعه ضوابط، بررسى و نقد علمى كارهاى انجام شده است؛ چرا كه از خلال آن، قوّتها و كاستىها آشكار مىگردند و حاصل، راهنماى كارآمدى براى تدوين ضوابط خواهد بود.
سه. نقد و بررسى كارهاى انجام شده
در حوزه مطالعات شيعى، برخى از كارهاى انجام شده، عبارتاند از:
تفسير القرآن الكريم ابو حمزه ثابت بن دينار ثمالى، كتاب الولاية ى ابن عُقده و مناقب أمير المؤمنين ابن مَردويِه كه توسط فاضل پرتلاش، آقاى عبدالرزّاق حِرزالدين، بازسازى و تحقيق شدهاند؛
[١]. آقاى رسول جعفريان در: مقالات تاريخى، دفتر هشتم، ص ٧١- ٧٤.