حديث پژوهى - مهريزى، مهدى - الصفحة ٣٤٩ - درآمدى بر كتابشناسى توصيفى كتب حديث شيعه

در طرحى كه نگارنده اين سطور در دست اجرا دارد، با استمداد از ارواح مقدّس معصومان عليهم السلام، تلاش مى‌شود تا متون حديثى شيعه امامى، به گونه‌اى نسبتاً جامع و كامل، معرّفى گردد؛ بدان اميد كه روزى اين كار به سامان رسد و يك جا انتشار يابد.[١]

تعاريف و روش‌ها

ابتدا نكاتى كه در روشن شدن عنوان بحث و شيوه كار مفيد است، بيان مى‌گردد:

١. مقصود از كتاب حديث، نوشته‌اى است كه حاوى سنّت فعلى يا قولى و يا تقرير معصوم باشد؛ خواه چنين كتابى منتسب به شخص معصوم باشد، يا راويان و محدّثانْ آن را گردآورده باشند. بنابراين، كتبى كه در آنها احاديثى نقل شده، ولى قصد و غرض اصلى مؤلف، پرداختن به موضوعات ديگر بوده (نه نقل و گردآورى حديث)،- گرچه احاديث بسيار نيز در آنها منقول باشد- كتاب حديث به شمار نمى‌روند و در اين مجموعه جاى نمى‌گيرند. در مَثَل، جامع السعادات، المَحَجّة البيضاء، علم اليقين، و ... در اين كتابشناسى، جايگاهى ندارند؛ چنان كه كتب شرح حديث و ترجمه آن نيز محور شناسايى و معرفى قرار نمى‌گيرند.

٢. كتب حاوى حديث كه اسناد آنها به نويسنده يا معصوم، محرز باشد، و يا كتبى كه در انتساب آنها بحث و ترديد است، ليك به عنوان كتاب حديث مطرح شده‌اند، در اين مجموعه قرار مى‌گيرند و ديدگاه‌هاى مختلف درباره آنها ارائه مى‌گردد؛ همچنين هر كتابى كه مردّد است ميان سخن معصوم و غيرمعصوم، اگر گروهى را عقيده بر آن باشد كه حاوى سخن معصوم است، در اين معرفى جاى مى‌گيرد. از اين رو، كتبى مانند: ديوان الإمام على عليه السلام، فقه الرضا، مصباح الشريعة و... در اين كتابشناسى معرفى‌

[١]. همين جا از صاحب نظران و انديشه وران طلب مى‌كنيم كه با نقدها و پيشنهادهاى خود، ما را در تكميل اين طرح، يارى رسانند.