راه رشد - دهقان، اكبر - الصفحة ١٣٨ - تربيت عقلانى يا دستور به تعقل

ذكر مى‌كند. «كذلك يبين اللَّه لكم آياته لعلكم تعقلون»[١]

٢. در بعضى آيات مطلب را از اين بالاتر برده و با لحنى همراه با توبيخ مردم را به خاطر عدم تعقل و انديشيدن مورد مؤاخذه قرار داده مى‌فرمايد: «افلا تعقلون»[٢] آيا تعقل نمى‌كنيد.

٣. در بعضى آيات همين معنا را به صورت جمله شرطيه بيان مى‌كندو مى‌فرمايد: «قد بينا لكم الايات ان كنتم تعقلون»[٣] ما آيات خود را براى شما بيان كرديم اگر شما تعقل ورزيد.

٤. در بعضى آيات پس از ذكر يك سلسله از نعمت‌ها و نشانه‌هاى الهى مانند خلقت آسمان و زمين و اختلاف شب و روز و آب و گياه و غير آن مى‌فرمايد: «ان فى ذلك لايات لقوم يعقلون»[٤]

٥. در بعضى از آيات از عدم تعقل وانديشيدن مردم آن‌ها را توبيخ نموده كه بسيارى از مردم از اين نعمت بزرگ الهى كه (عقل) نام دارد و حجت باطنى است استفاده نمى‌كنند و آن را به كارنمى‌اندازند و در مسير رشد وتعالى او نيستند كه در اين زمينه نيز تعبيرات مختلف است. گاهى مى‌فرمايد: «اكثرهم لايعقلون»[٥] اكثر مردم تعقل نمى‌كنند. وگاهى مى‌فرمايد: «ذلك بانهم قوم‌

[١] - بقره، ٢٤٢؛ نور، ٦١

[٢] - بقره، ٤٤- ٧٦؛ آل عمران ٦٥؛ انعام ٣٢؛ اعراف، ١٦٩؛ يونس ١٦؛ هود، ٥١؛ يوسف، ١٠٩؛ انبياء، ١٠، ٦٧؛ مؤمنون ٨٠، قصص، ٦٠؛ صافات، ١٣٨

[٣] - آل عمران، ١١٨، شعراء ٢٨

[٤] - بقره، ١٦٤؛ رعد، ٤؛ نحل، ١٢- ٦٧؛ روم، ٢٤؛ جاثيه، ٥

[٥] - عنكبوت، ٦٣؛ حجرات، ٤؛ مائده، ١٠٣