راه رشد - دهقان، اكبر - الصفحة ١٤٩ - ميزان شناخت عقل

ميزان شناخت عقل‌

در احاديث اسلامى معيارهاى مختلفى براى شناخت عقل و ميزان خرد افراد ذكر شده است كه نمونه‌هايى از آن را ذكر مى‌كنيم:

١. كيفيت رفتار و عمل: «كيفيّة الفعل تدل على كميّة العقل»[١]

كيفيت و چگونگى عمل، حاكى از مقدار عقل و خرد مى‌باشد.

٢. رأى و نظريه: «رأى الرجل ميزان عقله»[٢] رأى و نظر هر انسانى معيار سنجش خرد اوست.

٣. اظهار سخن: «عند بديهة المقال تختبر عقول الرجال»[٣] به هنگام سخن گفتن، انديشه‌هاى افراد شناخته مى‌شود.

٤. فرستاده و نماينده.

٥. نوشتار.

٦. هديه.

«ثلاثة تدلّ على عقول اربابها الرسول والكتاب والهديه»[٤] سه چيز از خرد و عقل انسان حكايت مى كند. ١. فرستاده ونماينده. ٢. نوشتار ٣. هديه.

٧. انكار حرف ناصحيح: امام صادق ٧ مى‌فرمايد: «اذا اردت ان تختبر عقل الرجل فى مجلس واحد فحدّثه فى خلال حديثك بما لا يكون فان انكره فهو عاقل و ان صدّقه فهو احمق»[٥] هرگاه خواستى امتحان كنى خرد و عقل شخصى را در يك مجلس؛ در اثناء سخن گفتن يك حرف ناصحيح و نشدنى را بگوييد، اگر مستمع منكر شد خردمند است و اگر تصديق كرد احمق است.

[١] - غررالحكم

[٢] - غررالحكم

[٣] - غررالحكم

[٤] - غررالحكم

[٥] - بحارالانوار، ج ١، ص ١٣١، ص ٨٢