راه رشد - دهقان، اكبر - الصفحة ٢٨ - تجليل نفس و تحقير آن

تجليل نفس و تحقير آن‌

در آيات و روايات در بعضى از موارد از نفس، تجليل و در برخى موارد از آن تحقير ونكوهش شده. در بعضى از تعبيرها آمده است: قدر و منزلت نفس خود را بدانيد كه به اندازه بهشت ارزش دارد و در بعضى تعبيرها آمده است: با نفس خويش به مجاهدت و مبارزه برخيزيد چون او دشمن شماست.

در اين‌جا ممكن است سؤالى مطرح شود كه آيا به راستى انسان داراى يك نفس است كه صفات مختلف كسب مى‌كند يا اين‌كه داراى دو نفس است كه يك نفس صفات خوب كسب مى‌كند و يك نفس صفات زشت و بد را تحصيل مى‌كند؟ قبل از پاسخ اين سؤال ابتدا نمونه‌اى از آيات و روايات را در مدح و ستايش و نكوهش نفس مطرح نموده و بعد پاسخ را ذكر مى‌كنيم.

نكوهش از نفس‌

قرآن كريم مى‌فرمايد: «وما ابرّئ نفسى انّ النّفس لامّارة بالسّوء»[١] حضرت يوسف ٧ مى‌گويد: من هرگز نفس خودم را تبرئه نمى‌كنم كه نفس به بدى‌ها بسيار فرمان مى‌دهد.

حضرت على ٧ مى‌فرمايد: «المؤمن لايمسى و لا يصبح الاونفسه مظنون عنده»[٢] مؤمن صبحى را به شام نمى‌آورد و شبى را به صبح نمى‌آورد مگر اين‌كه به نفس خويش بدگمان است. و نيز مى‌فرمايد: «املكوا انفسكم بدوام جهادها»[٣] به وسيله مبارزه با هواى نفس مالك خودتان شويد.

ستايش از نفس‌

قرآن مى‌فرمايد: «من تزكى فانما يتزكى لنفسه»[٤] هر كس تزكيه نفس كرد

[١] - يوسف، ٥٣

[٢] - نهج‌البلاغه، خطبه ١٧٥، ص ٥٦٦

[٣] - تصنيف غرر، ص ٢٤١

[٤] - فاطر، ١٨