راه رشد - دهقان، اكبر - الصفحة ٥٠ - تفاوت محاسن اخلاق با مكارم اخلاق

تفاوت محاسن اخلاق با مكارم اخلاق‌

قال رسول‌اللَّه ٦: «بعثت بمكارم الاخلاق ومحاسنها»[١] من از طرف خداوند براى مكارم اخلاق ومحاسن آن مبعوث شده‌ام.

راوى گويد: قلت لابى عبداللَّه ٧: «ماحدّ حسن الخلق؟ قال: تلين جانبك و تطيب كلامك و تلقى اخاك ببشر حسن»[٢] به امام صادق ٧ عرض كردم: حدّ حسن خلق چيست؟ فرمود: با مردم به نرمى برخورد كن و پاكيزه سخن بگو و با برادرت گشاده رو باش.

قد سئل الصادق ٧: عن مكارم الاخلاق؟ فقال العفو عمّن ظلمك وصلة من قطعك و اعطاء من حرمك و قول الحقّ و لو على نفسك.[٣]

از حضرت صادق ٧ از مكارم‌اخلاق سؤال شد. حضرت فرمود: نسبت به كسى كه به تو ظلم كرده عفو كنى و با كسى كه با تو قطع رابطه كرده ارتباط بر قرار كنى و كسى كه تو را محروم كرده به او عطا كنى و سخن حق بگويى گرچه بر ضرر تو باشد.

در اين‌كه ميان محاسن اخلاق و مكارم آن چه تفاوتى وجود دارد شايد در تعريف محاسن اخلاق بتوان گفت: محاسن اخلاق عبارت است خوى و خصلت‌هاى پسنديده و مكارم اخلاق عبارت است از بزرگوارى و كرامت نفس و به تعبير ديگر آن قسم خلق و خويى كه در شرع مقدس پسنديده شناخته شده و با غرايز حيوانى و تمايلات نفسانى هماهنگ است يا لااقل با آنها تضادى ندارد حسن خلق است و مكارم‌اخلاق عبارت است از آن قسم خلقيّات عالى و رفيعى كه اگر كسى بخواهد انجام دهد يا بايد با هواى نفس و

[١] - مستدرك، ج ٢، ص ٢٨٢

[٢] - معانى‌الاخبار، ص ٢٥٣

[٣] - معانى‌الاخبار، ص ١٩١