راه رشد - دهقان، اكبر - الصفحة ١٨٠ - تشويق قرآن به آزاد انديشى

پدران خود باشند اگر چه آنان از خرد بى بهره بوده‌اند؟

در جاى ديگر مى‌فرمايد: «و اذا قيل لهم تعالوا الى ما انزل اللَّه و الى الرسول قالوا حسبنا ما وجدنا عليه اباءنا اولوكان آبائهم لا يعلمون شيئاً و لا يهتدون»[١] هرگاه به آن‌ها گفته شود: به سوى آنچه خدا نازل كرده و به سوى پيامبر بياييد مى‌گويند: آنچه را از پدران خود يافته‌ايم مارا بس است آيا نه چنين است كه پدران آنها چيزى نمى‌دانستند و هدايت نيافته بودند؟ نظير همين معنا در سوره زخرف آيه ٢٣ و سوره لقمان آيه ٢١ آمده است.

موضوع تقليد از نياكان، در زمان جاهليّت به شدت رايج بود و به همين دليل در آيات مختلفى از قرآن منعكس است مسأله افتخار به نياكان و احترام بى قيد و شرط و تا سر حد پرستش در برابر افكار و عقايد آنان جزء رسوم ديرينه آن‌ها بود متأسفانه امروز هم اين مسأله در جوامع بشرى و ملل مختلف انسانى وجود دارد و اين عمل در واقع يك نوع بت‌پرستى و منطق جاهلى است كه بايد با آن مبارزه شود.

تشويق قرآن به آزاد انديشى‌

بسيارى از مذاهب پيروان خود را از مطالعه و بررسى سخنان ديگران نهى مى‌كنند چرا كه مى‌ترسند منطق ديگران برترى پيدا كند و پيروانشان را از دستشان بگيرد امّا قرآن كريم در اين قسمت بندگان راستين خداوند را كسانى مى‌داند كه اهل تحقيقند. نه از شنيدن سخنان ديگران وحشت دارند و نه تسليم بى قيد و شرط مى‌شوند و نه هر وسوسه‌اى را مى‌پذيرند. قرآن كريم انسان‌ها را به آزاد انديشى تشويق مى‌نمايد و مى‌فرمايد: «فبشّر عباد الذين يستمعون القول فيتّبعون احسنه اولئك الذين هديهم اللَّه و اولئك هم اولوا الالباب»[٢] بندگان مرا بشارت بده كسانى كه سخنان را شنونده و از نيكوترين آن‌ها پيروى مى‌كنند آن‌ها كسانى هستند كه خدا هدايتشان كرده و آن‌ها خردمندانند.

در اين آيه شريفه بندگان خدا و خردمندان را اين طور توصيف مى‌كند كه آن‌ها به سخنان اين و آن بدون در نظر گرفتن گوينده و خصوصيات ديگر گوش‌

[١] - مائده، ١٠٤

[٢] - زمر، ١٨