راه رشد - دهقان، اكبر - الصفحة ٢٣٠ - پذيرفته شدن توبه و رد آن

پذيرش توبه مشروط به دو توبه خداوند

مرحوم علامه طباطبايى مى‌فرمايد: توبه در لغت به معناى برگشت است و توبه از بنده برگشت اوست به سوى پروردگارش با پشيمانى، و توبه از بنده به سوى خدا مساوى با دو برگشت خداوند است به سوى بنده؛ زيرا توبه يك عمل پسنديده‌اى‌است كه محتاج به نيروست و نيرو دهنده هم خداست، پس توفيق كار خير را اوّل خداوند عنايت مى‌كند، تا بنده قادر به توبه مى‌شود و از گناه خود بر مى‌گردد سپس وقتى موفق به توبه شد محتاج تطهير از آلودگى گناهان و آمرزش است؛ آن‌جا نيز بار ديگر مشمول عنايت و رحمت الهى مى‌شود و اين دو عنايت و برگشت خداوند دو توبه‌اى هستند كه توبه بنده را در ميان گرفته‌اند. قرآن مى‌فرمايد: «ثم تاب عليهم ليتوبوا» اين همان توبه اول است و مى‌فرمايد: «فاولئك اتوب عليهم» اين نيز توبه دومى است. بنابراين در ميان اين دو توبه، توبه بنده قرار مى‌گيرد.[١]

پذيرفته شدن توبه و ردّ آن‌

انسان‌ها از نظر پذيرفته شدن توبه و ردّ آن سه گروه هستند:

الف) توبه گروهى قطعاً پذيرفته مى‌شود و آنان كسانى‌اند كه از روى نادانى و جهالت معصيت كرده‌اند «انّما التوبة على اللَّه للذين يعملون السّوء بجهالة»[٢]

ب) توبه گروهى از انسان‌ها قطعاً پذيرفته نمى‌شود و آنان كسانى‌اند كه در حال احتضار توبه كنند يا در حال كفر از دنيا بروند. «وليست التوبة للذين يعملون السيئات حتى اذا حضر احدهم الموت قال انى تبت الان و لاالذين يموتون و

[١] - الميزان، ج ٩، ص ٤٠٠

[٢] - نساء، ١٧