راه رشد - دهقان، اكبر - الصفحة ٢٢١ - معناى ذكر كثير

«عن ابى عبداللَّه قال ما من شئ الا و له حد ينتهى اليه الا الذكر فليس له حد ينتهى اليه» سپس امام ٧ مى‌افزايد: خداوند نمازهاى فريضه را واجب نمود.

هر كس آن‌ها را ادا كند حد آن تأمين شده، ماه مبارك رمضان را هر كس روزه بگيرد حدّش تأمين شده و حج را هر كس يك مرتبه انجام دهد همان، حدّ آن است جز ذكر خداوند كه به مقدار كم راضى نگشته است و براى كثير آن حدى قايل نشده سپس به عنوان شاهد اين آيه شريفه را تلاوت كردند: «يا ايها الذين آمنوا اذكروا اللَّه ذكراً كثيراً»[١]

معناى ذكر كثير

«يا ايها الذين آمنوا اذكروا اللَّه ذكرا كثيراً»[٢] اى اهل ايمان خداوند را زياد ياد كنيد. در اين‌كه مقصود از ذكر كثير چيست؟ در روايات اسلامى و كلمات مفسران تفاسير گوناگون شده كه ظاهراً همه از قبيل ذكر مصداق است و مفهوم وسيع آن شامل همه آن‌ها مى‌شود از جمله در حديثى از پيامبر اكرم مى‌خوانيم:

«اذا ايقظ الرجل اهله من الليل فتوضاء و صليا كتبا من الذاكرين اللَّه كثيراً و الذاكرات»[٣] هنگامى كه مرد همسرش را شبانگاه بيدار كند و هر دو وضو بگيرند و نماز شب بخوانند از مردان و زنانى خواهند بود كه بسيار ياد خدا مى‌كنند. در حديثى از امام صادق ٧ مى‌خوانيم هر كس تسبيح حضرت زهرا ٣ را در شب بگويد مشمول اين آيه است. عن ابى عبداللَّه ٧ قال تسبيح فاطمة الزهراء ٣ من الذكر الكثير الذى قال اللَّه عزوجل اذكروا اللَّه ذكراً كثيراً.[٤]

از پيامبر اكرم ٦ سؤال نمودند: «اىّ العباد درجة عنداللَّه يوم القيمة» كدام‌

[١] - بحارالانوار، ج ٩٣، ص ١٦١

[٢] - احزاب، ٤١

[٣] - بحارالانوار، ج ٧٨، ص ١٥٨

[٤] - نورالثقلين، ج ٤، ص ٢٨٦