راه رشد - دهقان، اكبر - الصفحة ٣٨ - تربيت به معناى تزكيه نفس و اخلاق

تربيت به معناى تزكيه نفس و اخلاق‌

تربيت نفس عبارت است از آراستن نفس به نيكى‌ها و پيراستن آن از بدى‌ها و آلودگى‌ها به تعبير ديگر تربيت و تزكيه نفس، يكى از اهداف بزرگ رسالت انبياست كه قرآن مى‌فرمايد: «و لقد منّ اللَّه على المؤمنين اذبعث فيهم رسولًا من انفسهم يتلوا عليهم آياته و يزكيهم و يعلمهم الكتاب و الحكمة»[١] يعنى همانا خداوند بر افراد با ايمان منت نهاد و نعمت سنگينى را بر آن‌ها ارزانى داشت كه بر آنان پيامبرى را مبعوث نمود تا بر آنان آيات خداوندى را تلاوت كند و آنان را از آلودگى‌ها پاك سازد و به آن‌ها كتاب و حكمت تعليم دهد.

اخلاق كه ناظر بر جنبه‌هاى معنوى و روحى شخصيت انسان و ارائه طريق به سوى كمالات و خوبى‌ها و فضايل است در ابتدا اصطلاحى براى علم اخلاق نبوده است وضع اوليه اخلاق به صورتى بوده است كه شامل همه خصوصيات باطنى و شخصيتى فرد مى‌گرديده است. اخلاق جمع «خُلق» و به معناى خصوصيات و اوصاف باطنى و درونى انسان است حديث معروف نبوى‌ «انما بعثت لاتمّم مكارم‌الاخلاق»[٢] يعنى من براى به اتمام رساندن خوبيهاى اخلاق مبعوث شده‌ام. ناظر به تكميل و كمال رساندن ابعاد معنوى و شخصيتى انسان‌ها و بيان و تعبيرى از تربيت است. سيرى در كتاب‌هاى اخلاق از قبيل جامع السعادات، معراج‌السعاده، اخلاق ناصرى، محجّة البيضاء، احياء العلوم، اين حقيقت را به خوبى روشن مى‌سازد كه اخلاق و تربيت سابقاً از يكديگر جدا نبوده‌اند. اين كتاب‌ها مملوّ از رهنمودهاى تربيتى است.

دانشمندان اسلامى مطالب تربيتى را ضمن مباحث اخلاقى مورد بحث قرار

[١] - آل عمران، ١٦٤

[٢] - بحارالانوار، ج ١٦، ص ٢١٠