راه رشد - دهقان، اكبر - الصفحة ١٥٣ - اولين روش تفكر و انديشيدن

كنيد سپس فكر خود را به كار گيريد و انديشه نماييد جالب اين است در اينجا قرآن مى‌فرمايد «تتفكروا» (بيانديشيد) اما در چه چيز؟ از اين نظرمطلق است و به اصطلاح (حذف متعلق دليل بر عموم است) يعنى در همه چيز، در زندگى معنوى و مادى. در مسايل مهم زندگى و در مسايل كوچك زندگى و در همه آيات و نشانه‌هاى الهى فكر كنيد ولى از همه بهتر، انديشه براى پيدا كردن اين چهار سؤال است: از كجا آمده‌ام؟ آمدنم بهر چه بود؟ به كجا مى‌روم؟ و اكنون در كجا هستم؟

گاهى مى‌فرمايد: ما آيات خود را براى شما بيان كرديم، شايد فكر خود را به كار اندازيد. «كذلك يبين اللَّه لكم الايات لعلكم تتفكرون»[١] گاهى مى‌فرمايد:

چرا فكر خود را به كار نمى‌اندازيد؟ «افلا تتفكرون»[٢] گاهى سرزنش مى‌نمايد كه چرا انسان‌ها فكر نمى‌كنند؟ «اولم يتفكروا»[٣] آيا اين‌ها فكر نكردند؟ از اين تعبيرات مختلف مى‌فهميم كه قرآن اهميت فوق‌العاده‌اى براى تفكر و انديشيدن كه وسيله‌اى است براى تربيت عقلانى قايل شده است و اين تفكر انواع مختلف دارد از حيث متعلق، مانند تفكر در آسمان و زمين و خلقت انسان و مانند آن كه بدان اشاره مى‌شود.

١. تفكر در خلقت آسمان‌ها و زمين‌

قرآن در آيات متعدد مى‌فرمايد: در آفرينش آسمان‌ها وزمين، نشانه‌هاو آياتى از ذات پروردگار است براى افرادى كه انديشه خود را به كار بياندازند.

«ان فى خلق السموات و الارض و اختلاف الليل و النهار و الفلك التى تجرى فى البحر بما ينفع الناس و ما انزل اللَّه من السماء من ماء فاحيى به الارض بعد موتها و

[١] - بقره، ٢١٩

[٢] - انعام، ٥٠

[٣] - اعراف، ١٨٤