راه رشد - دهقان، اكبر - الصفحة ١٨٣ - نقش مؤثر مثال

پنجمين روش: تمثيل و تشبيه معقول به محسوس‌

قرآن يكى از روش‌هاى مؤثر در تربيت عقلانى را مسأله تمثيل مى‌داند ولذا در بسيارى از آيات براى پرورش خرد و انديشه انسان‌ها مَثَل ذكر شده است.

مثل بيان يك موضوع است به صورت ديگرى، به نوعى كه بين آن دو شباهت وجود داشته باشد و با ذكر آن، موضوع اول روشن گردد[١] مثل آنچه را كه پوشيده و نامعلوم است آشكار و معلوم مى‌كند و ماهيت امور را روشن مى‌سازد[٢] مثل زدن پرده‌هاى ابهام را كنار مى‌زند و معقولات را همچون محسوسات جلو چشم آدمى ترسيم مى‌نمايد.

قرآن كريم از مثل براى بيان حقايق و روشن نمودن مفاهيم استفاده نموده تا انسان‌ها را هدايت و تربيت كند و عقل‌ها را از آميختگى به محسوسات و متخيلات به درك معقولات و حقايق برساند. لذا مثال را وسيله‌اى براى تفكر و تذكر مى‌داند و مى‌فرمايد: «و لقد ضربنا للناس فى هذا القرآن من كل مثل لعلهم يتذكرون»[٣] يعنى ما در اين قرآن از هر چيزى براى مردم مثلى زده‌ايم، شايد متذكّر شوند «تلك الامثال نضربها للناس لعلهم يتفكرون» يعنى ما اين مثل‌ها را براى مردم مى‌آوريم، شايد بيانديشند.

نقش مؤثر مثال‌

نقش مثال در توضيح وتفسير مباحث، نقش انكار ناپذيرى است. لذا در هيچ علمى از ذكر مثال براى اثبات حقايق وروشن ساختن آن بى‌نياز نخواهيم بود. گاهى يك مثال بجا كه با مقصود ما هماهنگ است، مطلب را از آسمان به زمين مى‌آورد وبراى همه قابل فهم مى‌سازد. بنابراين مى‌توان گفت: مثال در

[١] - مفردات راغب، ص ٤٦٢

[٢] - تفسير كبير، ج ١، ص ٣٥١

[٣] - زمر، ٢٧