پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ٢٨٣ - امام صادق عليه السلام شيعه را براى ادامه راه خود آماده مىكند

است. به‌همين خاطر بود كه چندين فعاليّت را به انجام رساند تا خطّ شيعه را پس از خود براى پى‌گيرى راه آماده سازد.

فعاليّت اوّل: امام صادق عليه السّلام سعى كرد تا صفوف شيعه را به‌هم پيوسته و عمل و فعاليّت آن‌ها را متّحد كند. آن حضرت بر اين نكته تأكيد مى‌كرد كه اگر از طرف منصور كشته شده و به شهادت رسيد، رهبرى بعد از او به امام كاظم عليه السّلام خواهد رسيد. آن حضرت راه را بر سودجويان و مدّعيانى كه منتظر سوء استفاده از فرصت‌ها بودند بست. چرا كه اسماعيل پسر امام صادق عليه السّلام كه پيش از آن از دنيا رفته بود، زمينه مناسبى براى انديشه تفرقه‌افكنى ميان صف شيعيان بود. چرا كه او فرزند بزرگتر و پرهيزگار امام صادق عليه السّلام بود.

عجيب است كه ما مى‌بينيم- عليرغم تأكيدات مكرّر امام صادق عليه السّلام- و حزن و اندوهى كه امام صادق عليه السّلام هنگام مرگ اسماعيل از خود نشان دادند و تصريحى كه در برابر جمع بزرگى از اعيان شيعه از خود نشان دادند كه اسماعيل از دنيا رفته و دفن شده است، باز مى‌بينيم بعد از امام صادق عليه السّلام بعضى‌ها قضيه اسماعيل را مورد سوءاستفاده قرار داده و اين گمان را انتشار دادند كه امامت به اسماعيل مى‌رسد و او نمرده، بلكه زنده است و در بصره قيام خواهد كرد و بعضى از مردم نيز او را در بصره ديده‌اند.

اينجاست كه امام صادق عليه السّلام چندين گام براى حلّ اين مشكل كه در آينده باعث تفرقه شيعه مى‌شد برداشت.

١. زرارة بن اعين گويد: امام صادق عليه السّلام داوود بن كثير رقّى، حمران بن اعين و ابو بصير را طلبيد. مفضّل بن عمر نيز داخل شد و جماعتى به همراه او آمدند تا اينكه تعداد حاضران به سى نفر رسيد. سپس امام صادق عليه السّلام فرمودند:

«اى داوود، صورت اسماعيل را باز كن». داوود صورت اسماعيل را باز كرد، امام‌