حقايقى مهم پيرامون قرآن كريم - عاملى، جعفر مرتضى؛ مترجم سيد حسن اسلامي - الصفحة ١٩٧ - اضافاتى كه در تفسير آيات آمده اند

كه مرسوم بوده است. و حتى گاهى مطالب مهم را در حواشى مصحف مى‌نگاشته‌اند.

مانند آنچه درباره قضيه عمرو آيه رجم- كه بعدا آن را بيان خواهيم كرد- گفته شده است. در اين روايت و نقل از سخن ابى و آن غلام چيزى كه دال بر جزء بودن كلمه «و هو ابوهم» باشد يافت نمى‌شود.

٢٠- از ابن عباس، ابن مسعود و همچنين از امام صادق- عليه السلام- قرائت آيه به شكل ذيل نقل شده است: «و انذر عشيرتك الاقربين (و رهطك منهم المخلصين)[١]» اين اضافه در جهت تفسير آيه است و مقصود از اقربين را بيان مى‌كند. يعنى كسانى كه دعوت پيامبر را اجابت مى‌كنند.

٢١- ابى بن كعب قرائت مى‌كرد: «ان الساعة آتية اكاد اخفيها (من نفسى فكيف اظهركم عليها)[٢]».

٢٢- و باز ابى بن كعب قرائت مى‌كرد: «و لا تقربوا الزنا انه كان فاحشة و ساء سبيلا (الّا من تاب فان اللّه كان غفورا رحيما)». عمر از اين قرائت كعب پرسش كرد. او پاسخ داد آن را از دهان پيامبر اكرم- ص- فرا گرفته است. و عمر وظيفه‌اى جز ور رفتن با بقيع ندارد[٣] ممكن است پيامبر- ص- آن اضافه را بر سبيل ارشاد و تشويق به توبه بيان فرموده باشند.

٢٣- از ابى ادريس خولانى منقول است كه گفت: پدرم آيه را چنين قرائت مى‌كرد:

«اذ جعل الذين كفروا فى قلوبهم الحمية حمية الجاهلية (و لو حميتم كما حموا لفسد المسجد الحرام) فانزل اللّه سكينة على رسوله».

اين قرائت بر عمر گران آمد. و آن مرد بر قرائت خود اصرار ورزيد. به منابع ذيل‌

[١] صحيح بخارى، ج ٣، ص ١٤٣. فتح البارى، ج ٩، ص ٢٥. التمهيد فى علوم القرآن، ج ١، ص ٢٦١.

مجمع البيان/ طبرسى، ج ٧ ص ٢٠٦. و بحار الأنوار، ج ١٨ ص ١٦٤.

[٢] التمهيد فى علوم القرآن، ج ٢، ص ١٠٩ به نقل از: تأويل مشكل القرآن/ ابن قتيبه، ص ٣٦ و ٣٨.

[٣] كنز العمال، ج ٢، ص ٣٥٩ به جاى عمر از حرف رمزى( ع) استفاده كرده است و ابن مردويه.