اين قبيل روايات و اظهار نظرها به خوبى خبر زير را تأييد مى‌كنند كه: امام- عليه السلام- قرآن را طى سه روز پس از وفات پيامبر اكرم- ص- جمع‌آورى نمود[١]. لذا نمى‌توان آن‌چنان كه عده‌اى مى‌پندارند گمان كرد كه امام طى سه روز قرآن را نوشت. يا آن را حفظ نمود[٢] بلكه درست آن است كه امام طى اين مدت كوتاه به آيات مكتوب قرآن نظم و نسق لازم را داد. روايت هم اين نظر را تأييد مى‌كند.

از طرف ديگر بايد قبول كرد كه مصحف امام- عليه السلام-، قبل از قرآن زيد جمع‌آورى شده باشد. چون كه صريح اخبار مى‌گويد: زيد بعد از جنگ يمامه به جمع‌آورى قرآن پرداخت.

درباره مصحف امام، شيخ مفيد و ديگران مى‌گويند: امام- عليه السلام- در قرآن خود، تأويل برخى از آيات را مفصلا نگاشته بود[٣]. شيخ مفيد در مقام مقايسه قرآن فعلى با قرآن امام- ع- مى‌گويد: از قرآن فعلى موارد تفسير تأويل ناسخ و منسوخ آن حذف شده و در مصحف امام هست و از طرف خدا نازل شده ولى از جمله قرآن كه معجزه است نيست گاهى به تأويل قرآن هم قرآن گفته شده و خداوند متعال مى‌فرمايد: وَ لا تَعْجَلْ بِالْقُرْآنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ يُقْضى‌ إِلَيْكَ وَحْيُهُ وَ قُلْ رَبِّ زِدْنِي عِلْماً[٤] خداوند به پيامبر دستور مى‌دهد تا قبل از به پايان رسيدن وحى الهى، از تأويل قرآن بپرهيزد. و تأويل قرآن را قرآن مى‌شمارد[٥].

همچنين شيخ مفيد درباره مصحف امام- ع- مى‌گويد: امام سور و آيات مكى را بر مدنى و منسوخ را بر ناسخ مقدم داشت و هر چيز را در جاى خود قرار داد[٦].

از امام- عليه السلام- روايت شده است كه: «وقتى قرآن را مشاهده كردند كامل و شامل بر تأويل و تنزيل است، داراى آيات محكم و متشابه مى‌باشد. ناسخ و منسوخ را

[١] الفهرست ابن نديم، ص ٣٠ الاوائل عسكرى، ج ١، ص ٢١٤ و ٢١٥. تاريخ القرآن آبيارى، ص ٨٤.

اعيان الشيعة، ج ١، ص ٨٩. مقدمه تفسير البرهان، ص ٣٧ به نقل از: تفسير مرآت. اكذوبة تحريف القرآن، ص ٦٢ به نقل منابع بالا و مصنف ابن ابى شيبه، ج ١، ص ٥٤٥.

[٢] اكذوبة تحريف القرآن، ص ١٦ به نقل از: تاريخ القرآن عبد الصبور شاهين، ص ٧١.

[٣] به نقل از: مفيد در ارشاد و الرسالة السروية. تاريخ القرآن، ص ٤٨. و اعيان الشيعة، ج ١، ص ٨٩ به نقل از: عدة الرجال، اعرجى.

[٤] سوره طه، آيه ١١٤.

[٥] اوائل المقالات، ص ٥٥ و بحر الفوائد، ص ٩٩ به نقل از: اوائل.

[٦] عدة الرسائل مفيد، ص ٢٢٥ المسائل السروية.