و اگر هم از مسئله بالا چشم‌پوشى كنيم شواهدى داريم كه: انگيزه خلفا از جمع كردن قرآن، جمع مردم بر مصحفى بوده كه تأويل، تفسير، شأن نزول و غيره را نداشته باشد براى حفظ مصلحت هيئت حاكمه چون كه بعضى از اين مصاحف داراى تفسير و شأن نزول با منافع هيئت حاكمه مغاير بوده است.

«زركشى» درباره عثمان مى‌گويد: «... علت اين كه قرآن را بدون تأويل، تفسير، تقديم و تأخير و آيات منسوخ التلاوة، به عنوان مصحف قرار دادند و آن را از هر افزايشى زدودند و رسم الخط مشخصى براى مصحف قرار دادند آن بود كه بعدها كسى دچار شبهه و فساد نشود[١]».

«عامر شعبى» هم در اين باره مى‌گويد: «مردى مصحفى نوشته بود كه در كنار هر آيه، تفسير آن مكتوب بود. عمر مصحف را خواست و آن را با «مقراض» قطعه‌قطعه كرد[٢]».

مصحف امام على- ع- را هم به دليل داشتن تأويل تنزيل و ديگر مسائلى كه به ضرر هيئت حاكمه بود نپذيرفتند. اين ماجرا معروف است و ما بازهم به آن خواهيم پرداخت.

خط سياسى زيد بن ثابت‌

اما اين كه بر نقش زيد در جمع‌آورى قرآن، تأكيد مى‌شود به دلايل زير است:

«زيد» عثمانى بود، و از خط ولايت امير المؤمنين على- عليه الصلاة و السلام- خارج بود همچنين زيد در «سقيفه» موضعى عليه انصار داشت. و مهاجرين را تأييد مى‌كرد.

ابو بكر هم اين موضع زيد را مورد تشويق قرار داد و زيد را ستود[٣] باز زيد از جمله كسانى بود كه با على- عليه السلام- بيعت نكرد[٤]. و زيد عثمانى بود. و در هيچيك از جنگهاى على با وى نبود[٥]. على عليه السلام- هم عطاى هر كه را در جنگهاى امام شركت‌

[١] البرهان، ج ١، ص ٢٣٥ و ٢٣٦.

[٢] كنز العمال، ج ٢، ص ٢٠٤ به نقل از: ابى شيبه.

[٣] رك: سير اعلام النبلاء، ج ٢، ص ٤٣٣. مسند احمد، ج ٥، ص ١٨٦. تهذيب تاريخ دمشق، ج ٥، ص ٤٤٩. و التمهيد فى علوم القرآن، ج ١، ص ٢٤٤. به نقل از: تهذيب.

[٤] رك: تاريخ الامم و الملوك، ط دار المعارف، ج ٤، ص ٤٣٠ و ٤٣١ و الكامل فى التاريخ، ج ٣، ص ١٩١.

[٥] اسد الغابه، ج ٢، ص ٢٢ الاستيعاب در حاشيه الإصابة، ج ١، ص ٥٥٤. قاموس الرجال، ج ٤، ص ٢٣٩ و تنقيح المقال، ج ١، ص ٤٦٢.