باید توجه داشت که استثنای «الّا ما ظَهَرَ» از قبیل استثنای منقطع است زیرا «لایبْدینَ» از ابداء به معنای اظهار است (اظهار ظاهر کردن) و «ما ظَهَرَ» که از ثُلاثی است از ظهور به معنای ظاهر بودن و ظاهرشدن است. پس معنای آیه این است: الّا آنچه که خود به خود ظاهر است و زن اظهار نکرده است، و این خود تأکید از برای «لا یبْدینَ» است و بنابراین هیچ بُعدی ندارد که مراد خود لباس باشد، و شک نیست که قد و قامت زن در لباس، هرچه که باشد، نوعی جمال ظاهر دارد، و ممکن است گفته شود که همین مطلب ولو آنکه حقیقتاً هم زینت نباشد مجازاً «زینت» نامیده شده است و خلاصه مفاد آیه این است که زن حق ندارد زینت خود را ابداً آشکار کند مگر آنچه که قهراً و بدون اختیار ظاهر است. بلی آنچه در اینجا مهم است روایتهای وارده است و باید گفت با ضمیمه کردن روایات به آیه چنین فهمیده میشود که ظهور وجه و کفین لابدّ منه است و از زینتهایی است که خود به خود ظاهر است نه آنکه زن ابداء کند، از باب اینکه تعسّری که در ستر وجه و کفین است به منزله تعذّر تنزیل شده است.

پاسخ استثنای منقطع همچنانکه در شرح ابن ابی عقیل آمده و سید مرحوم در حاشیه مکاسب نقل کرده است در جایی است که گرچه مستثنی داخل در مستثنی منه نیست ولی توهم اینکه با مستثنی منه در حکم شریک باشد میرود. اما اگر توهم نرود استثناء لغو است. لهذا احتمال ابن مسعود به کلی مردود است. ازقضا قد و قامت زن اگر طوری باشد که زینت باشد و جلوه داشته باشد هیچ دلیلی بر استثنای آن نداریم، باید آن را با پوشیدن لباس گشاد بپوشاند. به علاوه پس از آنهمه روایات- با کمال تأسف برای امثال شما- دیگر این بحث لغو است.

***. صفحه ٥١٣.

ثالثاً ترکیب ماده «ضرب» و کلمه «علی» مفید مفهوم آویختن نیست. چنانکه قبلًا گفتیم و از اهل فن لغت و ادب عرب نقل کردیم ترکیب «ضرب» با «علی» فقط مفید این معنی است که فلان چیز را بر روی فلان شیء مانند حائلی قرار داد. مثلًا معنی جمله «فَضَرَبْنا عَلی اذانِهِمْ» این است که بر روی گوشهای اینها حائلی قرار دادیم. علیهذا مفهوم «وَلْیضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلی جُیوبِهِنَ» این است که با روسریها بر روی سینه و گریبان حائلی