است که فرمان او را در این مسائل بپذیرد، در صورتی که مکرر گفتهایم که زن از نظر کار و فعالیت آزادی کامل دارد و هر کاری که میکند به شخص خود او تعلق دارد و مرد حق ندارد به صورت یک کارفرما در مقابل زن ظاهر شود. اسلام با استقلال اقتصادی که به زن داده و بعلاوه هزینه زندگی او و فرزندانش را به عهده مرد گذاشته است، به او فرصت کافی و کامل داده که خود را از نظر مال و ثروت و امکانات یک زندگی آبرومندانه از مرد مستغنی نماید به طوری که طلاق و جدایی از این نظر برای او نگرانی به وجود نیاورد. زن تمام چیزهایی که خود برای لانه و آشیانه خود فراهم آورده باید متعلق به خود بداند و مرد حق ندارد آنها را از او بگیرد. این گونه نگرانیها در رژیمهایی وجود دارد که زن را مجبور به کار کردن در خانه شوهر میدانند و محصول کار او را هم متعلق به شوهر میدانند نه به خود او.

نگرانیهایی هم که در میان مردم ما وجود دارد غالباً ناشی از جهالت و بیخبری از قانون اسلامی است.

علت این ناراحتیها سوء استفاده مرد از وفاداری زن است. برخی از زنان نه به خاطر بیخبری از قانون اسلام بلکه به خاطر اعتماد به شوهران در خانه آنها فداکاری میکنند؛ دلشان میخواهد حساب من و تو در کار نباشد، سخن مال من و تو در میان نباشد. از این رو در فکر خود و در فکر استفاده از فرصتی که اسلام به آنها داده است نمیافتند. یک وقت چشم باز میکنند که میبینند عمر خود را در فداکاری برای یک عنصر بیوفا صرف کردهاند و فرصتهای کافی که اسلام به آنها داده است از کف دادهاند.

این گونه زنان از اول باید توجه داشته باشند که «چه خوش بیمهربانی از دو سر بی». اگر بناست زن از حق شرعی خود در اندوختن مال و ثروت و تشکیل لانه و آشیانه به نام خود صرف نظر کند و نیروی کار خود را هدیه مرد نماید، مرد هم در عوض به حکم «وَ اذا حُییتُمْ بِتَحِیةٍ فَحَیوا بِاحْسَنَ مِنْها اوْ رُدّوها» [١] باید به همان اندازه یا بیشتر به عنوان هدیه و بخشش نثار زن نماید. در میان مردان باوفا همیشه معمول بوده و هست که در عوض فداکاریها و خدمات صادقانه زن، اشیاء گرانبها و خانه و یا مستغلّ دیگری به زن خود هدیه کردهاند.

به هر حال مقصود این است که مشکله بیآشیانه شدن زن به قانون طلاق مربوط نیست، تغییر قانون طلاق آن را اصلاح نمیکند. این مشکله به مسأله استقلال و عدم

[١]. نساء/ ٨٦.