مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٩١ - پاسخهای استاد

صفحه ٤٧٥.

علیهذا در آیه مورد بحث معنای «یغُضّوا مِنْ ابْصارِهِمْ» این است که نگاه را کاهش بدهند یعنی خیره نگاه نکنند و به اصطلاح علمای اصول نظرشان آلی باشد نه استقلالی.

عبارت کتاب در اینجا ایهام میکند که نظر آلی به زن، یعنی نظر در حال مکالمه، مورد نهی نیست در حالی که این سخن غلط است؛ بلکه مراد از غضّ بصر، چشم فروبستن است، یعنی نیم بسته کردن چشم؛ چنانکه انسان وقتی بخواهد به یک شئ نگاه نکند و به اشیاء دیگر نگاه کند ناچار باید چنین کند؛ و این مطلب غیر از مسأله نظر استقلالی و نظر آلی است. نظر استقلالی و نظر آلی هر دو تا ممکن است بهطور باز بودن تمام چشم و بدون غضّ بصر باشد.

پاسخ انسان وقتی که به چیزی نگاه میکند اگر منظورش تماشای او باشد نگاهش دقیق میشود و توجهش تام میگردد و اما اگر منظور تماشا نباشد بلکه همان قدر است که لازمه تخاطب است نگاهش دقیق و خیره نیست. در صورت اول اگر پرسش شود، جزئیات چهره طرف را به خاطر دارد، و در صورت دوم اگر صد بار هم دیده باشد باز هم اگر بپرسند نمیداند که فی المثل چشم طرف درشت است یا ریز. معمولًا انسان هنگامی که نمیخواهد به چیزی نگاه کند و ضرورت ایجاب میکند که چشم افکند، عدم تمایل روح به دیدن قهراً موجب میشود که پلکها اندکی به هم نزدیک شوند. منظور ما این بوده که آیه چنین حالی را بیان میکند. پس آیه نظر استقلالی و تماشایی را که دقیق و خیره است نهی میکند اما نظر آلی و تخاطبی را نهی نمیکند.

***. صفحه ٤٧٦.

این نکته باید اضافه شود که برخی از مفسران که «غضّ بصر» را به معنی ترک نظر گرفتهاند مدعی هستند که مقصود ترک نظر به عورت است همچنانکه جمله بعد نیز ناظر به حفظ عورت از نظر است. و باز همانطور که فقها گفتهاند فرضاً مقصود از غضّ بصر ترک نگاه به طورکلی باشد اعم از نگاهی که به منظور تماشا و التذاذ باشد و یا