و دفاعی در برابر دشمن نیرومند باشند. لزوم مهارت در تیراندازی و اسب دوانی جامهای است که به تن لزوم نیرومندی پوشانیده شده است و به عبارت دیگر شکل اجرایی آن است. لزوم نیرومندی در مقابل دشمن قانون ثابتی است که از احتیاج ثابت و دائمی سرچشمه گرفته است.

اما لزوم مهارت در تیراندازی و اسب دوانی مظهر یک احتیاج موقت و متغیر است و به تناسب عصر و زمان تغییر میکند و با تغییر شرایط تمدن چیزهای دیگر از قبیل تهیه سلاحهای گرم امروزی و مهارت و تخصص در به کار بردن آنها جای آنها را میگیرد.

مثال دیگر: اصل اجتماعی دیگری در قرآن بیان شده که به مبادله ثروت مربوط است. اسلام اصل مالکیت فردی را پذیرفته است، و البته میان آنچه اسلام به نام مالکیت میپذیرد با آنچه در دنیای سرمایه داری میگذرد تفاوتهایی وجود دارد که اکنون جای گفتگو در آنها نیست. لازمه مالکیت فردی «مبادله» است.

اسلام برای «مبادله» اصولی مقرر کرده است که از آن جمله این اصل است: «وَ لاتَأْکلوا امْوالَکمْ بَینَکمْ بِالْباطِلِ» [١] یعنی ثروت را بیهوده در میان خود به جریان نیندازید؛ یعنی مال و ثروت که دست به دست میگردد و از دست تولیدکننده و صاحب اختیار اول خارج شده به دست دیگری میافتد و از دست آن دیگری به دست سومی میافتد باید در مقابل فایده مشروعی باشد که به صاحب ثروت عاید میشود. دست به دست شدن ثروت بدون آنکه یک فایدهای که ارزش انسانی داشته باشد عاید صاحب ثروت بشود ممنوع است. اسلام مالکیت را مساوی با اختیار مطلق نمیداند.

از طرف دیگر در مقررات اسلامی تصریح شده که خرید و فروش بعضی چیزها از آن جمله خون و مدفوع انسان ممنوع است، چرا؟ چون خون انسان یا گوسفند مصرف مفیدی که آنها را باارزش کند و جزء ثروت انسان قرار دهد نداشته است. ریشه ممنوعیت خرید و فروش خون و مدفوع، اصل «وَ لا تَأْکلوا امْوالَکمْ بَینَکمْ بِالْباطِل» است.

ممنوعیت خون و مدفوع از نظر اسلام اصالت ندارد؛ آنچه اصالت دارد این است که مبادله باید میان دو شئ مفید به حال بشر صورت بگیرد. ممنوعیت امثال خون و مدفوع انسان جامهای است که به تن ممنوعیت گردش بیهوده ثروت پوشانیده شده

[١]. بقره/ ١٨٨.