غرض این است که احساسات خانوادگی برای بشر یک امر طبیعی و غریزی است، مولود عادت و نتیجه تمدن نیست، همچنانکه بسیاری از حیوانات بهطور طبیعی و غریزی دارای احساسات خانوادگی میباشند.

علیهذا هیچ دورهای بر بشر نگذشته که جنس نر و جنس ماده بهطور کلی بدون هیچ گونه قید و شرط و تعهد- ولو تعهد طبیعی- با هم زیست کرده باشند. چنان دوره فرضی مساوی است با اشتراکیت جنسی که حتی طرفداران اشتراکیت مالی در ادوار اولیه، چنان دورهای را ادعا نمیکنند.

فرضیه چهار دوره در روابط زن و مرد یک تقلید ناشیانهای است از فرضیه چهار دورهای که سوسیالیستها در باره مالکیت قائلند. آنها میگویند بشر از لحاظ مالکیت چهار دوره را طی کرده است: مرحله اشتراک اولیه، مرحله فئودالیسم، مرحله کاپیتالیسم و مرحله سوسیالیسم و کمونیسم که بازگشت به اشتراک اولیه ولی در سطح عالیتر است.

جای خوشوقتی است که خانم منوچهریان نام دوره چهارم روابط زن و مرد را تساوی حقوق زن و مرد گذاشتهاند و در این جهت از سوسیالیستها تقلید نکرده و آخرین مرحله را بازگشت به حالت اشتراک اولیه نام ننهادهاند، اگرچه مشارالیها میان دوره چهارم آنطور که خودشان تصور کردهاند و دوره اول شباهت زیادی قائلند زیرا تصریح میکنند که: «در مرحله چهارم که شباهت زیادی به مرحله اول دارد، زن و مرد بدون هیچ گونه سلطه و تفوقی نسبت به یکدیگر با هم زندگانی میکنند».

من هنوز نتوانستهام مقصود ایشان را از این «شباهت زیاد» بفهمم. اگر مقصود تنها عدم سلطه و تفوق مرد و تساوی تعهدات و شرایط آنها نسبت به یکدیگر باشد، دلیل نمیشود میان این دوره و دورهای که به عقیده مشارالیها هیچ گونه تعهد و شرط و قیدی وجود نداشته و زندگی زن و مرد شکل خانوادگی نداشته است شباهت وجود داشته باشد. و اگر مقصود این است که در دوره چهارم تدریجاً همه قیود و تعهدات از میان میرود و زندگی خانوادگی منسوخ میگردد و نوعی اشتراک جنسی میان افراد بشر حکمفرما میگردد، معلوم میشود مفهوم ایشان از «تساوی حقوق»- که طرفدار جدی