مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٨٩ - استیذان

تفسیر دوم است ولی فتوای فقها با آن هماهنگی ندارد.

در روایت است که مردی از مردم عراق- که به واسطه مجاورت با ایران معمولًا در این مسائل سختگیرتر بودند- آمد به مدینه و به حضور امام صادق علیه السلام مشرّف شد. به مناسبتی سخن از مردم مدینه به میان آمد و آن مرد اعتراض کرد و گفت اینها زنان خود را همراه غلامان میفرستند و احیاناً زنان هنگامی که میخواهند سوار شوند به کمک غلامان سوار میشوند، مثلًا دست روی شانه غلامان میگذارند و سوار میشوند. امام صادق فرمود این کار مانعی ندارد، و آنگاه آیه ٥٦ از سوره احزاب را که مفید همین معنی است قرائت فرمود: «لا جُناحَ عَلَیهِنَّ فی ابائِهِنَّ وَلا ابْنائِهِنَّ وَلا اخْوانِهِنَّ وَلا ابْناءِ اخْوانِهِنَّ وَلا ابْناءِ اخَواتِهِنَّ وَلا نِسائِهِنَّ وَلا ما مَلَکتْ ایمانُهُنَ» یعنی بر زنان در مورد پدران و پسران و برادران و برادرزادگان و خواهرزادگان و زنان و مملوکهایشان باکی نیست ... [١]

به طورکلی بردگان اعمّ از جنس زن یا مرد از نظر اسلام در بسیاری از احکام استثناهایی دارند. مثلًا از نظر خود پوشش و حرمت نظر، کنیزان با زنان آزاد فرق میکنند. بر کنیزان واجب نیست که سرهای خود را بپوشانند و حال آنکه بر زنان آزاد لازم است سر خود را بپوشانند. ظاهراً سرّ مطلب خدمتکاری آنهاست. علی هذا بعید نیست که غلامان نیز چنین استثنائی داشته باشند.

ولی همچنانکه گفتیم از نظر فتوای فقها این حکم بعید است اما از طرف دیگر حمل جمله «اوْ ما مَلَکتْ ایمانُهُنَ» به خصوصِ کنیزان نیز بسیار مستبعد است.

اگر بخواهیم استثنای مملوک را منحصر به کنیزان بدانیم باید بگوییم زنان آزاد بر یکدیگر مطلقاً محرم میباشند ولی کنیزان برای زنان آزاد محرم نیستند مگر زنان آزادی که مالک این کنیزان میباشند. و وقتی این مطلب را هم بدین فتوا اضافه کنیم که بسیاری از فقها پوشش را برای کنیز حتی نسبت به مردان بیگانه واجب ندانستهاند نتیجه خیلی عجیب خواهد بود، زیرا نتیجه این است که کنیز بر همه مردان محرم است و زنان آزاد بر کنیزان نامحرم میباشند، یعنی کنیز کاملًا در حکم یک مرد است. البته چنین چیزی درست نیست.