و حاوى شانزده هزار و يكصد و نود و نه حديث و بنام اصول و فروع و روضه بسه قسمت مشتمل ميباشد و در ايران چاپ سنگى شده است. نسخه خطى آن نيز بسيار و در كتابخانه‌هاى عمومى و خصوصى منتشر و سه نسخه خطّى آن بشماره ١٧١٨ و ١٧١٩ مكرّر و هفده نسخه خطّى كه هريكى مشتمل بر يك مقدار از آن كتاب است بشماره‌هاى ١٧٠١- ١٧١٧ در كتابخانه مدرسه سپهسالار جديد تهران موجود است. كلينى اولين محدّث امامى است كه بجمع و نظم و ترتيب و تبويب اخبار دينيّه پرداخته و تا آن زمان اصول اربع مأه اصحاب ائمّه ع متداول بوده است.

كلينى از سعد بن عبد اللّه اشعرى، حميد بن زياد نينوائى، عبد اللّه بن جعفر حميرى، على بن ابراهيم قمى صاحب تفسير معروف و خال خود علان كلينى كه از مشايخ وقت بلكه از وجوه و اعيان ايشان بوده روايت كرده و عده كلينى را نيز كه بواسطه آن روايت ميكند در محل خود نگارش داديم. شيخ جعفر بن محمد بن قولويه، ابو غالب زرارى احمد بن محمد، هرون بن موسى تلعكبرى، محمد بن عبد اللّه بن مطلب شيبانى و بعضى ديگر از اكابر مشايخ محدّثين قرن چهارم نيز از كلينى روايت ميكنند. از تأليفات كلينى است:

١- تعبير الرؤيا ٢- رد قرامطه ٣- رسائل الائمة ٤- الكافى كه فوقا مذكور شد ٥- كتاب الرجال ٦- ما قيل فى الائمة من الشعر.

در اينجا چند مطلب را تذكر ميدهد: اول- كلينى از علماى زمان غيبت صغرى، وفات او شصت و نه سال بعد از وفات حضرت امام حسن عسكرى ع در ماه شعبان سيصد و بيست و نهم هجرت كه بسنه تناثر نجوم معروف است در بغداد واقع شد، ابو قيراط محمد بن جعفر حسنى يا حسينى هم بجنازه‌اش نماز خواند. قبر شريفش در باب الكوفه بغداد، توى بازار نزديكى جسر، مشهور و مزار عموم است. اينكه بعضى گفته‌اند كه زمان حضرت عسكرى ع را نيز درك كرده ظاهرا بى‌مأخذ بوده و سال ولادت كلينى و مدت عمر او را در جايى سراغ نداريم كه شاهد اين قضيه باشد بارى جمله لسقوط النجم- ٣٢٩ علاوه بر اينكه مادّه تاريخ كلينى ميباشد اشاره بسنه تناثر نجوم هم هست كه وفات وى در آن سال بوده‌