(اول) وسوسه و حديث نفس است كه باختيار آدمى نباشد چنانكه كلينى از محمد بن عمران روايت كرده است كه از حضرت صادق عليه السّلام پرسيدم از وسوسه هر چند بسيار شود حضرت فرمود گناهى در آن نيست چون چنين شود بگو لا اله الا اللّه و بسند حسن كالصحيح روايت كرده است كه جميل بن دراج بآن حضرت عرض كرد كه در دل من امر عظيمى مى‌افتد حضرت فرمود بگو لا اله الا اللّه جميل گفت هر وقت چنين امرى در خاطر من خطور كرد و لا اله الا اللّه گفتم برطرف شد و ايضا بسند معتبر از حمران روايت كرده است از امام محمد باقر عليه السّلام كه مردى آمد بنزد رسول خدا و گفت يا رسول اللّه من منافق شدم حضرت فرمود بخدا قسم كه منافق نشده‌اى اگر منافق شده بودى نزد من نمى‌آمدى كه اعلام كنى گمان كنم كه دشمن حاضر يعنى شيطان آمده است بنزد تو و از تو پرسيده است كه كى تو را خلق كرده است آن مرد گفت آرى بحق آن خداوندى كه ترا بحق فرستاده است كه چنين بود حضرت فرمود كه شيطان بنزد شما آمده از راه اعمال و گناه بر شما غالب نشده است از اين راه آمده است كه شما را گمراه كند و از راه دين بلغزاند هر كه را اين حالت رو دهد خدا را بيگانگى ياد كند و بسند حسن كالصحيح از محمد بن مسلم از حضرت صادق عليه السّلام همين حديث را روايت كرده است و در آخرش حضرت رسول صلى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود كه اين و اللّه محض ايمانست و ايضا بسند صحيح از على بن مهزيار روايت كرده است كه شخصى بخدمت حضرت امام محمد تقى عليه السّلام نوشت و شكايت كرد از چيزهائى كه در خاطر او خطور ميكند حضرت در جواب نوشتند كه اگر خدا خواهد ترا بر حق ثابت ميدارد و شيطان را راهى و استيلائى بر تو نميدهد پس نوشتند كه گروهى شكايت كردند بسوى رسول خدا از امورى چند كه در خاطر ايشان در مى‌آيد كه اگر باد ايشان را از جاى بلندى بزير اندازد يا ايشان را پاره پاره كند احب است بسوى ايشان از آنكه تكلم بآن كنند حضرت فرمود كه آيا اين را در نفس خود مى‌يابيد گفتند بلى فرمود بحق آن خداوندى كه جانم در قبضه قدرت او است كه اين صريح و خالص ايمان است پس چون چنين امرى در خاطر شما خطور كند بگوئيد آمنّا باللّه و رسوله و لا حول و لا قوة الا باللّه يعنى ايمان آورديم بخدا و رسول او و مانعى از معاصى و قوتى بر طاعات نيست مگر بخدا مؤلف گويد در آنكه اين محض و صريح ايمان است چند وجه گفته‌اند اول‌ آنست كه بسند معتبر از حضرت صادق عليه السّلام روايت كرده‌اند كه مراد آنست كه اين‌