و پيش از رد بعمل آورد مبطل ميشود و الا فلا و بعضى تفاصيل ديگر گفته‌اند و در بحار ذكر كرده‌ام و حكم ببطلان مشكل است و احوط اعاده است اگر چيزى جواب نگويد مطلقا و ظاهرا فوريتى كه در رد سلام معتبر است آنست كه تعجيل كند بحيثيتى كه او را تارك رد سلام نگويند پس اگر سلام در اثناى كلمه يا كلامى واقع شود تمام كردن آن كلمه يا كلام منافات با فوريت ندارد (چهاردهم) مشهور ميان علماء آنست كه اگر سلام كند كسى بر آدمى در نماز بلفظ سلام عليكم واجب است كه جواب بمثل آن باشد و جايز نيست جواب به عليكم السّلام و ابن ادريس گفته است بهر لفظى از الفاظ سلام كه جواب بگويد خوب است و متابعت مشهور اولى و احوطست و اگر بجاى عليكم، عليك بگويد در حصول رد تردد است و اگر سلام‌كننده و عليكم السّلام بگويد بعضى گفته‌اند جواب او واجب نيست مگر آنكه در جواب قصد دعا بكند و او مستحق دعا باشد و علامه در اين مسئله تردد كرده است و اگر جايز باشد جواب آيا واجب است يا مستحب خلافست و وجوب خالى از قوتى نيست و بر تقدير وجوب آيا متعين است سلام عليكم يا جواب بمثل جايز است اخبار صحيح دلالت ميكند بر آنكه جواب بمثل اولى است هر چند معارض نيز دارد و قول به تخير خالى از قوتى نيست‌ (پانزدهم) اگر تحيات ديگر بغير سلام در غير حال صلاة بگويند مانند شب بخير است و صباح الخير و انعم صباحا و امثال آنها خلافست كه جواب واجب است يا نه و احوط بلكه اظهر آنست كه جواب بگويد يا بمثل يا بعبارت نيكوتر يا بسلام ديگر نظر بعموم آيه و بعضى از اخبار و اگر سلام در جواب بگويد احوط آنست كه تحيت گوينده جواب سلام بگويد و باين سبب بغير سلام جواب گفتن مفسده‌اش كمتر است اگر چه متابعت سنت در آن بيشتر است و اگر اين عبارت را كسى بشخصى بگويد كه در نماز باشد اشكال عظيم‌تر ميشود خصوصا اگر بفارسى بگويد يا با لحن بگويد مثل ساما ليك و سرام نعليك و امثال اينها و ابن ادريس و محقق گفته‌اند جايز نيست او را جواب گفتن و محقق گفته است اگر دعا كند براى او و مستحق دعا باشد و قصد دعا كند نه رد سلام منع نميكنم از آن و علامه گفته اگر سلام گوينده سلام عليكم بگويد رد كند مثل آن را و نگويد و عليك السّلام از براى آنكه عكس قرآنست و حضرت صادق عليه السّلام در جواب كسى كه پرسيد از مردى كه بر او سلام ميكند در نماز فرمود كه سلام عليكم ميگويد و نميگويد عليكم السّلام از براى آنكه عمار بر حضرت رسول صلى اللّه عليه و آله سلام كرد در نماز و حضرت چنين جواب فرمود پس علامه فرموده است كه اگر سلام كند بر او بغير سلام عليكم اگر نام تحيتى برده است جايز است رد بهمان لفظ و به سلام عليكم براى عموم آيه و اگر نام‌